SU KAPLUMBAĞALARINDA HİBERNASYON ''Kaplumbağam kış uykusunda mı yoksa öldü mü?''



Hibernasyon, doğanın canlıları korumak ve hayatta tutmak için geliştirdiği, bizim kış uykusu olarak bildiğimiz fizyolojik bir mekanizmadır. Soğukkanlı canlıların birçoğu ve bazı sıcakkanlı canlılar, hava sıcaklığının düşmesi, yem ve su imkanlarının azalması gibi durumlarda içgüdüsel olarak kış uykusuna yatar. Doğal ortamda bir hayvan popülasyonu ekvatordan ne kadar uzaktaysa kış uykusuna yatma ihtimali o kadar fazladır. Tropikal canlılar hava sıcaklığının yüksek olmasından dolayı genellikle kış uykusuna yatmaz.


Kırmızı yanaklı su kaplumbağaları (Trachemys scripta elegans) ülkemizde evcil hayvan besleyenler tarafından çokça tercih edilen bir canlı grubudur. Olumsuz yaşam koşullarını tolere edebildiklerinden dolayı bakımı kolay zannedilmektedir, en büyük yanılgı burada başlar.


Su kaplumbağaları, yüzebilecekleri bir havuz ve istediklerinde çıkıp dinlenebilecekleri bir kuru alanı içinde barındıran teraryuma ihtiyaç duyarlar. Kuru alanın güneş ışığı/ UV lamba ile aydınlatılması gereklidir. Teraryumun olmazsa olmaz ekipmanı ise ısıtıcıdır. Kaplumbağamızın yaşamsal faaliyetlerini sağlıklı şekilde sürdürebilmesi ortam sıcaklığına bağlıdır. Hibernasyonu kontrol altına almak da doğru sıcaklık uygulamasıyla mümkündür.


Su kaplumbağaları için uygun sıcaklık aralığı 22-28 derecedir. Optimal sıcaklık ise 26 derecedir. Kaplumbağalar, poikilotermik (değişkensıcaklıklı) canlılardır, vücut sıcaklıklarını bulundukları ortama adapte ederler. Doğal ortamlarında sıcaklık 22 derecenin altına düştüğünde kış uykusuna yatarlar. Eğer ısıtıcı kullanmıyorsanız bu sıcaklık düşüşü Eylül- Ekim aylarına denk gelecektir. Kaplumbağanızın hareketlerinde yavaşlama, çevreye ilgisizlik, saklanma, yem arama davranışında azalma ve iştahsızlık gibi belirtiler varsa, sıcaklığın düşük olması da tüm bunlara eşlik ediyorsa kaplumbağanız hibernasyona girmek üzere demektir. Hibernasyon sürecini ev ortamındaki bir kaplumbağa 2 ay, doğal ortamındaki bir kaplumbağa 8 aya kadar sürdürebilir. Mart ayında kış uykusundan uyanır.



HİBERNASYON GEREKLİ Mİ?


Kaplumbağanızın hibernasyon sürecini yaşaması tamamen sizin kontrolünüzde olan bir durumdur. Teraryumda yaşayan kaplumbağalar için kış uykusu gerekli değildir. Aynı zamanda bu süreç birçok yaşamsal risk taşır.


1) Dışardan alıp getirdiğimiz kaplumbağalarımızın dünyaya geldiği andan itibaren hangi koşullarda yaşadığını bilemeyiz. Bir hastalık taşıyorsa ve sağlığı iyi değilse hibernasyondan canlı çıkması pek olası değildir.


2) 3 yaşından küçük kaplumbağalar, gelişimlerini tamamlamadıkları için hibernasyona sokulmamalıdır. Yavrular savunmasızdır. 6 yaşına erişmemiş kaplumbağaların vücudunda, yavaşlayan ama faaliyetlerine devam edecek olan metabolizmaları için yeterli besin rezervi yoktur. Doğada genç kaplumbağaların çoğu ilk kışı geçiremez ve ölür.


3) Kaplumbağanın hibernasyon öncesi ve sonrası diyetinin iyi ayarlamamız gerekir. Vücutlarında yağ depolamayan bu canlılar, hibernasyondan zayıflamış şekilde çıkacaklardır.


4) Doğal ortamda yavaş şekilde gerçekleşen sıcaklık değişimi, ışık azalması, besin madde içeriği gibi faktörleri insan eliyle birebir taklit edemeyebiliriz. Atılacak yanlış her adım, kaplumbağamız için stres faktörüdür.



KAPLUMBAĞAM HİBERNASYONA GİRDİ, NASIL ÇIKARABİLİRİM?


  • Suyun sıcaklığını 28 dereceye yükseltin.

  • Kaplumbağanızın güneş görmesini sağlayın, eğer mümkün değilse teraryumu UV lamba ile aydınlatmalısınız. Kabuk sağlığı açısından ve kalsiyum mobilizasyonunu engellemek için gerekli olan D vitamini bu ışıktan sağlanacaktır.

  • 22 derecenin altında sindirim enzimleri iyi çalışamaz. 1 hafta boyunca günde yarım saat olmak üzere kaplumbağanızı 30 derecelik suda tutun.

  • Hareket etmeye başladığında ve etrafa ilgisi arttığında beslemeye başlayın. Protein ve vitamince zengin yemlerle besleyerek kaybettiği enerjiyi geri kazanmasını sağlamalısınız.





KAPLUMBAĞAMA DIŞ ORTAMDA BİR HAVUZDA BAKIYORUM, KIŞ UYKUSUNA GİRECEK Mİ?


Büyük olasılıkla, evet. Bulunduğunuz yerin iklimi ılıman değilse, kış sıcaklıkları yüksek değilse, havuzda ısıtma sistemi yoksa kaplumbağanız doğal ortamdakine yakın bir hibernasyon süreci yaşayacaktır. Havuzun üzerine sera etkisi oluşturacak bir çadır tertibatı kurarak hibernasyona girmesini engellemeyi deneyebilirsiniz.


Kaplumbağaların ciğerleri vardır ve akciğer solunumu yaparlar. Soğuk bir kış gününde, havuzun yüzeyi buz tutarsa ve hava almak için yüzeye ulaşamazlarsa ne olur? Cevap vücut ısısı ve metabolizma arasındaki ilişkide yatmaktadır. Bir kaplumbağa, soğuk suda yavaş bir metabolizmaya sahiptir. Bu, düşük enerji ve düşük oksijen talebi demektir.


Buzla kaplı bir havuz, kaplumbağalar için iki sorun ortaya çıkarır:


1) Nefes almak için yüzeye çıkamazlar

2) Suya yeni oksijen girmez ve var olan tükenir


Kaplumbağalar kış uykusuna yattıklarında, enerji için vücut rezervlerine güvenirler. Oksijen için ise vücutlarını hareket ettirerek deri yüzeylerinde bulunan kan damarları aracılığıyla havuz/gölet suyundan, akciğerlerini kullanmadan minimal ihtiyaçlarını karşılayacak kadar oksijen alabilirler. Kaplumbağaların özellikle iyi damarlanmış bir alanı vardır - popoları. Başka seçenek kalmadığında kloakal solunum yapabilirler.


Kaplumbağalar donma sıcaklıklarında hayatta kalamazlar; vücutlarında buz kristalleri varken yaşayamazlar. Bu nedenle tatlı su kaplumbağaları vücut sıcaklıklarının nispeten sabit kaldığı ve donma noktasının altına düşmeyeceği suda kış uykusuna yatarlar.




Kış boyunca, oksijen tükendikçe, havuz hipoksik (düşük oksijen içeriği) veya anoksik (oksijeni tükenmiş) hale gelir. Bazı kaplumbağalar düşük oksijen içerikli sularla başa çıkabilirken diğerleri tolere edemez. Eğer kaplumbağanız, yazıda asıl söz ettiğimiz kırmızı yanaklı su kaplumbağası (Trachemys scripta elegans) ise oksijensiz ortamda uzun süre dayanamayacaktır. Ancak havuzunuzdaki kaplumbağa Snapping (Chelydra serpentina) veya Boyalı kaplumbağa (Chrysemys picta) ise onlarda ilginç bir yetenek bulunur: Anaerobik solunum. Bu yetenek hayat kurtarıcıdır fakat uzun süre devam ederse ölümcül olabilir çünkü metabolik değişimin bir sonucu olarak asitler dokularda birikir.


Araştırmalar gösteriyor ki bu kaplumbağalar 100 gün kadar anaerobik solunum ile hayatta kalabilmektedir. Ancak bu şekilde geçirilen hibernasyondan sonra büyük bir sorunla uyanırlar: Kaslarda laktik asit birikimi. Laktik asit, hareketlerinin yavaş olmasına ve kramplara sebep olur. Avcı canlılarla dolu bir doğal ortamda kış uykusundan bu şekilde uyanan kaplumbağa, tehlike altındadır.



KAPLUMBAĞAM KIŞ UYKUSUNDA MI ÖLDÜ MÜ?


Pek çok bilinçsiz kaplumbağa sahibi, kış uykusu durumundan habersiz şekilde kaplumbağalarını beslemekte ve sonra nedeni anlaşılamayan şekilde öldüğünü zannetmektedir. Kış uykusunda olan bir kaplumbağa, cansız bir kaplumbağa ile yüksek oranda benzerlik göstermektedir. Kaplumbağa sahipleri bu yüzden ikilemde kalmaktadır.


Vücut fonksiyonlarının aşırı yavaşlaması sebebiyle, yaşam belirtilerini tespit etmek oldukça zordur.


Kaplumbağanız hareket etmeyebilir.

Kış uykusundaki bir kaplumbağa da tıpkı cansız kaplumbağa gibi soğuktur.

Dehidre olduğundan dolayı derisi buruşmuş olabilir.

Kabuğunda beyaz lekeler, mantar vb. hastalıklara işaret edebilir.

Kurtlanma ve sineklenme canlı ancak yaralanmış kaplumbağada da görülebilir.

Bu sebeplerden dolayı öldüğüne kanaat getirmek için acele etmemelisiniz.





Yaşamsal belirtiler aramak için;


Öncelikle, yukarıdaki belirtilerden herhangi biri yoksa kaplumbağanız muhtemelen hayattadır.

  • Bacaklarını nazikçe çekmelisiniz, canlı bir kaplumbağa genellikle yavaşça kabuğunun içine çekilerek siz tepki verir.

  • Tepki yoksa onu ısıtmak için oda sıcaklığında bir kaba alın ve ve sıcaklığı kademeli olarak arttırın. Kabın içindeki su miktarı, kabuğun yarısına gelecek şekilde ayarlanmalıdır. Temiz içme suyu olmalıdır, elektrolit solüsyonu ekleyebilirsiniz. 30 dakika boyunca ısıtın.

  • Baş, bacaklar ve kuyruk bölgesinde nabız tespit etmeye çalışın.

  • Eğer kaplumbağanız yaşıyorsa suyun ısınmasıyla enzim aktivitesi artacak ve idrar, dışkı, hareket etme gibi yaşamsal faaliyetler gözle görünür hale gelecektir.




Not: Kaplumbağanızın hayatı boyunca tüm evrelerinde olduğu gibi canlılığının sona erdiğini düşündüğünüz durumda da kesin teşhis için veteriner hekiminize danışmalısınız.

Veteriner Hekim

Berfu Gizem Gülsever



KAYNAKÇA


https://www.animalhouseofchicago.com/news/turtle-hibernation

https://www.pbs.org/newshour/science/the-secret-to-turtle-hibernation-butt-breathing

https://www.cuteness.com/article/know-turtle-dead





57 görüntüleme0 yorum

Son Paylaşımlar

Hepsini Gör