Meraklısına: Adli Veteriner Hekimlik

Yargıya intikal etmiş, veteriner hekimlerin uzmanlık alanına giren konularda deontoloji ve etik ilkelere uyarak konunun aydınlatılması amacıyla görevlendirilen mesleki görüş bildiren kişiye Veteriner Hekim Bilirkişi denir. Mahkemelerce, veteriner fakültesi öğretim üyeleri görevlendirilebilir. Bilirkişilerin oy ve görüşleri, mahkemede yazılı veya sözlü ifade şeklinde istenebilir. Klinik muayene, laboratuvar testleri, medikal deneyler aracılığıyla istenen konu üzerine sonuçlar elde edilir ve rapor düzenlenir.



Veteriner hekim bilirkişiye ihtiyaç duyulan durumlar ve yapılan temel çalışmalar:


Canlı hayvan muayenesi: Sağlık durumu, yaş tayini, cinsiyet tayini, verim kapasitesi, kıymet takdiri, satışta hile tespiti, ayıplı-kusurlu hayvan tespiti.



-Yaş tayini: Dişler incelenir. Süt dişleri ve kalıcı dişlerin sayısı, şekli, aşınma durumuna bakılır. Sığırlarda, varsa, boynuz halkalarına da bakılır.


-Cinsiyet tayini: Henüz yavru olan bazı hayvanlarda dış genital organlar net şekilde oluşmamış olabilir. Cinsiyetin belirlenmesine engel olan genital anomaliler de mevcuttur: Beyaz düve hastalığı, Freemartinismus, Kriptorşidi, Hermafroditizm.


Cinsiyet tayini, cansız hayvan üzerinde de yapılabilmektedir. Penil ligament varlığı erkek cinsiyetini tanımlar; pelvis kemiği şekli, pelvis çapları, servikal vertebralar da incelenir. Kanatlı hayvanlarda vokal yapı (syrinx) büyüklüğü incelenir, erkeklerde daha büyüktür.


-Kıymet takdiri: Hayvanın türünün ve ırkının özelliklerini ne kadar taşıdığının değerlendirilmesidir. Vücut yapısının standartlara uygun ölçülerde olup olmayışı, vücut parçalarının uyumu, melezlik-safkanlık, mizaç, kusurlar ve verim yönü incelenir.


Kıymet takdiri, 3285 sayılı Hayvan Sağlık Zabıtası Kanununa göre itlaf veya kesim gerektiren hallerde, hayvan sahibine ödenecek tazminatı belirlemek için de gereklidir.


-Verim kapasitesi: Yarış atları için vücut kondisyonu, inekler için süt miktarı, polis köpekleri için öğrenebilme kabiliyeti örnek verilebilir.


-Hile tespiti: Satıcının, bir hayvan satışında kusurlarını gizlemesi veya hayvansal ürünün içeriğinde etik dışı değişimler yapmasıdır. Örneğin: Süte su katılması, amfizemli bir yarış atına satıştan önce atropin uygulanması.


-Ayıplı-kusurlu hayvan: Aynı türde hayvanlarda bulunması gereken özellikleri bulundurmayan veya bulunmaması gereken kötü özelliği taşıyan hayvandır. Ayıp kavramı, alınan hayvanın kullanılacağı alandaki kabiliyetini sınırlayan özelliklerinin kasıtlı olarak satıcı tarafından saklanmasıdır. Hayvansal maddeler için de bu kavram geçerlidir.


Kusurun ayıp sayılabilmesi için: Alım-satımdan önce de bulunması, amaca uygun kullanımı engellemesi, alenen tespit edilebilmesi gereklidir.


Ölmüş/ öldürülmüş/ kesilmiş hayvan muayenesi: Veteriner hekim tarafından ölüm nedeni, hastalık bulgusu, kesilmişse ölümden önce mi sonra mı kesim yapıldığı, tür, ırk, cinsiyet, ölüm zamanı gibi durumları saptaması talep edilebilir. Nekropsi bulguları incelenir.


Pratik bilgi: Beden soğumamış, ölüm sertliği şekillenmemiş, ölüm lekeleri mevcutsa olay yenidir. Soğumuşsa ve ölüm katılığı şekillenmişse ölüm üzerinden 12 saat geçmemiştir. Ölüm katılığı çözülmüş ve koku varsa 24 saati geçmiştir.


Bazı çiftlik hayvanları için zorunlu kesim gerektiren haller vardır. Bu gibi hallerde hayvanın agoni halinde (ölüme en yakın zaman, hayati fonksiyonlar yerine getirilemez) veya ölüm sonrası kesildiğinin bilinmesi önemlidir.



Mecburi kesimlerde veteriner hekim, hayvanın hayattayken kesildiğini tespit etmelidir. Aksi halde (agoni veya ölüm sonrası) kesildiği tespit edilen hayvanlara el koyulur, tüketimine izin verilmez.

Daha fazla bilgi için bakınız: Hayvan Sağlığı ve Zabıtası Kanunu Yönetmeliği (Mad. 95-Zorunlu Kesimler)


Hayvansal ürünler, gıda ve yem hijyeni, içme suları, ilaç ve zehirler: Kullanılabilirlik ve kalıntı yönünden dava konusu olabilir.




Refah ve Etik: Kötü muamele, aç-susuz bırakma, sadizm, cinsel taciz, ölüme sebebiyet gibi durumların tespiti istenebilir. 5199 sayılı Hayvanları Koruma Kanunu yönetmelikleri geçerlidir.



Hayvanlar üzerinde yapılacak araştırmaların etik ve deontolojik kurallara uygunluğunun tespiti istenebilir. 5199 Hayvanları Koruma Kanunu, Deneysel ve Diğer Bilimsel Amaçlar İçin Kullanılan Deney Hayvanlarının Korunması, Deney Hayvanlarının Üretim Yerleri ile Deney Yapacak Olan Laboratuvarların Kuruluş, Çalışma, Denetleme Usül ve Esaslarına Dair Yönetmelik, TVHB-Mesleki Etik Kuralları ve Deontoloji Yönetmeliği kılavuz alınarak inceleme yapılır.


Veteriner Hekimler bilirkişi olarak görevlendirildikleri davalarda; hayvan muayenesi, yurt içi hayvan sevki, yurt içi hayvansal madde sevki, kesim, ötenazi, otopsi (nekropsi) raporu düzenleyebilirler.



Şüpheli Yaralanmalar ve Lezyonların İncelenmesi


Lezyonlar; ezik, sıyrık, kesik, yırtık, kırık şeklinde kategorize edilir. Nedenleri; kesici-delici alet, yüksekten düşme, donma, yanma, trafik kazası, elektrik çarpması, ateşli silah, ip-zincir ile bağlama gibi kasıtsız veya kasıtlı işkence unsurları olabilir. Veteriner hekim bilirkişinin görevi bu lezyonları inceleyerek nedeni hakkındaki görüşünü mahkemeye bildirmektir.


Pratik bilgi: Yara kenarları şişkin ve kızarıksa olay son 12 saatte olmuş, kabuklanma başlamışsa üzerinden en az 1 gün geçmiş, granülasyon dokusu varsa en az 3 gün, nedbe dokusu varsa en az 1 hafta geçmiş şeklinde bilimsel anlamda yorum yapılır.


Kesici Alet Yaraları: (Bıçak, jilet, tel) genelde çok derin değildir. Boyu, derinliğinden daha fazladır.


Delici Alet Yaraları: Daha derindir; dış bakıda yuvarlak delik şeklinde görünür. Bu tarz bir yaralanma şüphesi varsa iç organ hasarı yönünden dikkatli olunmalıdır.


Küt Travma: Ekimoza sebep olur (kan toplanması-kan oturması diye biliriz). Genellikle deri altında oluşur, tüysüz bölgelerde daha belirgindir.

Trafik kazası, sadizm, sopa darbesi, düşme, çifte-boynuz darbesi ezilmeye (kontüzyon) sebep olabilir. Deride siyah-mavi renk oluşur.



Laserasyon: Dokunun travma yaratan cisim ile kemik arasında kalmasıdır. Bu yüzden genelde kemiklerin üzerindeki kas ve deride görülür. Yara içinde tüylere rastlanır. Şiddetli bir kuvvet uygulandığına işarettir.


Yırtık: Yaraların kenarları düzensiz, çok parçalıdır. Doku kaybı vardır. Yaradan kas ve deri sarkabilir. Kanamalıdır. Enfeksiyona açıktır.


Isırık Yaraları: Hayvanların birbirini ısırması sonucu oluşur. Şişlik, kanama, ağrı mevcuttur. Kedi-köpek ısırığı, sivri cisim yarasına benzer. Lezyonun karşısında diğer eşini bulmayı bekleriz. At ısırığı, ezik yarası gibidir. Yırtıcı hayvan ısırıkları, ezik yırtık ve doku kaybı ile daha komplike bir görünüme sahiptir.

Ateşli Silah Yaraları: Kaza ile veya sadizm sonucu meydana gelebilir. En çok av hayvanları ve av köpeklerinde görülür. Dokularda kavite oluşumuna sebep olur. Bu yaralarda giriş ve çıkış olmak üzere iki adet mermi deliği vardır. Yara dudakları içe dönüktür. Denk geldiği iç organı, kemiği parçalayabilir.


Yırtıcı kuşlarda genelde kanat kırığına sebep olurlar. Yara etrafında pıhtı oluşumu varsa, hayvana canlı iken ateş edildiğini gösterir. Av tüfeği ilen yapılan yakın atışlarda (60 cm kadar) saçmalar birbirine yakın konumda vücuda girer. Tek bir giriş deliği, tüylerde is tabakası, deride yanık görülür. Uzak mesafeli atışta (5 m. kadar) birden fazla saçma deliği oluşur.


Cinsel Taciz-Tecavüz Suçları: Tespitinde, anal ve genital bölge muayenesi, anogenital bölge, vagina ve vulvadan alınan örnekte sperma aranması, asit fosfataz testi, PSA varlığı, DNA analizi gibi yöntemler kullanılmaktadır. Bu vakalar aynı zamanda sadizm örneğidir. Hayvanlarda vücudun diğer bölgelerinde kırığa varan lezyonlar oluşabilmekle beraber çok ciddi psikolojik travmaya sebep olur.



Yanıklar: Kuru yanık (alev ve nesne teması) ve haşlanma yanığı olarak kategorize edilir. Yanıklarda, yüksek ısı ile denatüre olan proteinin kana karışması; şok, enfeksiyon, kalp, bağırsak problemlerine sebebiyet verebilir. Geniş yanıklar, doku kaybı ve elektrolit kaybı ile ölüme neden olabilir. Temizlik maddesi olan tuz ruhu, solunum yollarında yanık oluşturabilir.


1. Derece yanık: Sadece epidermis etkilenir. 1 hafta içinde iyileşir. İz bırakmaz.


2. Derece yanık: Epidermis + Dermis etkilenir. Şiddetli ağrı, gerginlik, kızarıklık, vezikül oluşumu mevcuttur. İz bırakır. 1 aya kadar iyileşme süresi vardır.


3. Derece yanık: Epidermis + Dermis + Derialtı doku etkilenir. Kaslar ve kemiklere kadar ilerler. Şiddeti kömürleşmeye varabilir. Aşırı sıvı kaybı ve kaslardaki koagülasyon, sertleşmeye neden olur.


Yanma sebebiyle ölüm belirlenirken, solunan hava ile akciğere alınan karbonmonoksit, karboksihemoglobin miktarı ölçülür.


Elektrik-Yıldırım Çarpması: Pet hayvanları genelde kabloları kemirdiğinde, çiftlik hayvanları merada otlama esnasında yüksek gerilim hattına maruz kaldığında bu talihsiz durum yaşanmaktadır. Sadizm şüphesi her zaman akılda tutulmalıdır. Deride termal yanık oluşur ( 3. Derece yanığa benzer). Kaslarda şiddetli spazm gözlenir. Duyu bozuklukları, bilinç kaybı, kalp ritminde bozulma görülür, ölümle sonuçlanabilir. Elektrik akımı vücuda girdiğinde önce kalpten geçerse deri lezyonları oluşmaz. Yıldırım çarpmasında, iç organlarda parçalanma, şiddetli kılcal kanama odakları görülür. Yanıklar, ağaç dalı şeklinde iz bırakır.

Böcek-Yılan Sokması: Yılan ısırıkları, yerden saldırı olduğu için bacak ve karın bölgelerinde olur. İki adet yan yana diş izi görülür. Kanama ve şişlik vardır. Ödem hızla artar ve gangrene döner. Baş bölgesindeki yılan ısırığında hızla artan ödem solunum güçlüğü ve boğulmaya sebebiyet verebilir. Toksikasyon belirtileri şekillenir. Erken fark edilmesi ve acil müdahale edilmesi gerekir. Ölüm sebebi dolaşımın bozulması ve solunum güçlüğüdür. Arı sokmalarında ağrılı, kaşıntılı şişlikler vardır. Lezyon üzerinde arıların iğnesi belirlenebilir.


Sıcak Çarpması: Vücut sıcaklığı 40 °C' nin üstüne çıktığında ölüm nedeni, intravasküler koagülasyon bozukluğudur. Solunum yollarında köpüklü içerik vardır, kan pıhtılaşmaz ve siyahtır.


Donma: Organların oksijen tüketimi azalarak ölüm şekillenir. Kan parlak kırmızı renktedir. İç organlar açık kırmızı renktedir. Damarlarda tromboz gözlenir.


Veteriner Hekim Bilirkişi gerektiren bazı adli vaka örnekleri:


  • Bir bölgede aynı merada otlayan hayvanlarda/aynı fabrikadan alınan yemle beslenen hayvanlarda zehirlenme bulguları ve ölüm meydana gelmesi halinde yem içeriğinin araştırılması. Toksikasyona sebebiyet veren maddenin aranması.



  • Apartmanda beslenen köpeğin şikayet edilmesi üzerine hayvanın ırk ve mizaç tespiti, gürültü seviyesinin ölçülmesi, çevre kirliliğine dair araştırma yapılması.

  • Hayvanlara cinsel taciz şüphesi durumunda swap örneği alınarak laboratuvar muayene ile olayın kanıtlanması.


  • Ülkemizde kullanımı yasak olan ilaç ve maddelerin yurtdışından getirilip hayvanlara uygulandığının tespit edilmesi. (Yarış atları için yarıştan önce ve sonra doping muayenesi yapılmaktadır.)



Veteriner Hekim

Berfu Gizem GÜLSEVER


Son Paylaşımlar

Hepsini Gör