Meraklısına: Adli Veteriner Hekimlik

Yargıya intikal etmiş, veteriner hekimlerin uzmanlık alanına giren konularda deontoloji ve etik ilkelere uyarak konunun aydınlatılması amacıyla görevlendirilen mesleki görüş bildiren kişiye Veteriner Hekim Bilirkişi denir. Mahkemelerce, veteriner fakültesi öğretim üyeleri görevlendirilebilir. Bilirkişilerin oy ve görüşleri, mahkemede yazılı veya sözlü ifade şeklinde istenebilir. Klinik muayene, laboratuvar testleri, medikal deneyler aracılığıyla istenen konu üzerine sonuçlar elde edilir ve rapor düzenlenir.



Veteriner hekim bilirkişiye ihtiyaç duyulan durumlar ve yapılan temel çalışmalar:


Canlı hayvan muayenesi: Sağlık durumu, yaş tayini, cinsiyet tayini, verim kapasitesi, kıymet takdiri, satışta hile tespiti, ayıplı-kusurlu hayvan tespiti.



-Yaş tayini: Dişler incelenir. Süt dişleri ve kalıcı dişlerin sayısı, şekli, aşınma durumuna bakılır. Sığırlarda, varsa, boynuz halkalarına da bakılır.


-Cinsiyet tayini: Henüz yavru olan bazı hayvanlarda dış genital organlar net şekilde oluşmamış olabilir. Cinsiyetin belirlenmesine engel olan genital anomaliler de mevcuttur: Beyaz düve hastalığı, Freemartinismus, Kriptorşidi, Hermafroditizm.


Cinsiyet tayini, cansız hayvan üzerinde de yapılabilmektedir. Penil ligament varlığı erkek cinsiyetini tanımlar; pelvis kemiği şekli, pelvis çapları, servikal vertebralar da incelenir. Kanatlı hayvanlarda vokal yapı (syrinx) büyüklüğü incelenir, erkeklerde daha büyüktür.


-Kıymet takdiri: Hayvanın türünün ve ırkının özelliklerini ne kadar taşıdığının değerlendirilmesidir. Vücut yapısının standartlara uygun ölçülerde olup olmayışı, vücut parçalarının uyumu, melezlik-safkanlık, mizaç, kusurlar ve verim yönü incelenir.


Kıymet takdiri, 3285 sayılı Hayvan Sağlık Zabıtası Kanununa göre itlaf veya kesim gerektiren hallerde, hayvan sahibine ödenecek tazminatı belirlemek için de gereklidir.


-Verim kapasitesi: Yarış atları için vücut kondisyonu, inekler için süt miktarı, polis köpekleri için öğrenebilme kabiliyeti örnek verilebilir.


-Hile tespiti: Satıcının, bir hayvan satışında kusurlarını gizlemesi veya hayvansal ürünün içeriğinde etik dışı değişimler yapmasıdır. Örneğin: Süte su katılması, amfizemli bir yarış atına satıştan önce atropin uygulanması.


-Ayıplı-kusurlu hayvan: Aynı türde hayvanlarda bulunması gereken özellikleri bulundurmayan veya bulunmaması gereken kötü özelliği taşıyan hayvandır. Ayıp kavramı, alınan hayvanın kullanılacağı alandaki kabiliyetini sınırlayan özelliklerinin kasıtlı olarak satıcı tarafından saklanmasıdır. Hayvansal maddeler için de bu kavram geçerlidir.


Kusurun ayıp sayılabilmesi için: Alım-satımdan önce de bulunması, amaca uygun kullanımı engellemesi, alenen tespit edilebilmesi gereklidir.


Ölmüş/ öldürülmüş/ kesilmiş hayvan muayenesi: Veteriner hekim tarafından ölüm nedeni, hastalık bulgusu, kesilmişse ölümden önce mi sonra mı kesim yapıldığı, tür, ırk, cinsiyet, ölüm zamanı gibi durumları saptaması talep edilebilir. Nekropsi bulguları incelenir.


Pratik bilgi: Beden soğumamış, ölüm sertliği şekillenmemiş, ölüm lekeleri mevcutsa olay yenidir. Soğumuşsa ve ölüm katılığı şekillenmişse ölüm üzerinden 12 saat geçmemiştir. Ölüm katılığı çözülmüş ve koku varsa 24 saati geçmiştir.


Bazı çiftlik hayvanları için zorunlu kesim gerektiren haller vardır. Bu gibi hallerde hayvanın agoni halinde (ölüme en yakın zaman, hayati fonksiyonlar yerine getirilemez) veya ölüm sonrası kesildiğinin bilinmesi önemlidir.



Mecburi kesimlerde veteriner hekim, hayvanın hayattayken kesildiğini tespit etmelidir. Aksi halde (agoni veya ölüm sonrası) kesildiği tespit edilen hayvanlara el koyulur, tüketimine izin verilmez.

Daha fazla bilgi için bakınız: Hayvan Sağlığı ve Zabıtası Kanunu Yönetmeliği (Mad. 95-Zorunlu Kesimler)


Hayvansal ürünler, gıda ve yem hijyeni, içme suları, ilaç ve zehirler: Kullanılabilirlik ve kalıntı yönünden dava konusu olabilir.




Refah ve Etik: Kötü muamele, aç-susuz bırakma, sadizm, cinsel taciz, ölüme sebebiyet gibi durumların tespiti istenebilir. 5199 sayılı Hayvanları Koruma Kanunu yönetmelikleri geçerlidir.



Hayvanlar üzerinde yapılacak araştırmaların etik ve deontolojik kurallara uygunluğunun tespiti istenebilir. 5199 Hayvanları Koruma Kanunu, Deneysel ve Diğer Bilimsel Amaçlar İçin Kullanılan Deney Hayvanlarının Korunması, Deney Hayvanlarının Üretim Yerleri ile Deney Yapacak Olan Laboratuvarların Kuruluş, Çalışma, Denetleme Usül ve Esaslarına Dair Yönetmelik, TVHB-Mesleki Etik Kuralları ve Deontoloji Yönetmeliği kılavuz alınarak inceleme yapılır.


Veteriner Hekimler bilirkişi olarak görevlendirildikleri davalarda; hayvan muayenesi, yurt içi hayvan sevki, yurt içi hayvansal madde sevki, kesim, ötenazi, otopsi (nekropsi) raporu düzenleyebilirler.



Şüpheli Yaralanmalar ve Lezyonların İncelenmesi


Lezyonlar; ezik, sıyrık, kesik, yırtık, kırık şeklinde kategorize edilir. Nedenleri; kesici-delici alet, yüksekten düşme, donma, yanma, trafik kazası, elektrik çarpması, ateşli silah, ip-zincir ile bağlama gibi kasıtsız veya kasıtlı işkence unsurları olabilir. Veteriner hekim bilirkişinin görevi bu lezyonları inceleyerek nedeni hakkındaki görüşünü mahkemeye bildirmektir.


Pratik bilgi: Yara kenarları şişkin ve kızarıksa olay son 12 saatte olmuş, kabuklanma başlamışsa üzerinden en az 1 gün geçmiş, granülasyon dokusu varsa en az 3 gün, nedbe dokusu varsa en az 1 hafta geçmiş şeklinde bilimsel anlamda yorum yapılır.