Mavi Dil (Bluetongue) Hastalığı

Mavi dil (bluetongue) hastalığı nedir? Mavi dil hastalığının etkeni nedir? Mavi dil hastalığının belirtileri nelerdir? Mavi dil hastalığı hangi hayvanlarda görülür? Mavi dil hastalığının tedavisi var mı? Mavi dil hastalığının aşısı var mı? Mavi dil hastalığı insanlara bulaşır mı?

Bu soruların ve tüm merak edilen soruların cevabını yazımızda sizler için derledik.

Mavi dil (bluetongue) hastalığı adından da anlaşılacağı gibi enfekte canlının klinik bulgularında dilinin mavi renk almasıyla karakterize, sokucu sinekler grubunda yer alan culicoides cinsi sineklerin vektörlüğünde bulaşan, özellikle koyunlarda klinik bulguların görüldüğü, sığır, keçi gibi evcil geviş getirenlerde de subklinik seyreden viral bir hastalıktır.


Etiyoloji


Mavi dil (bluetongue) hastalığı etkeni, RNA virüslerinden olan Reoviridae ailesine bağlı Orbivirus cinsidir. Orbiviruslara aynı zamanda bluetongue virüsü (BTV)’de denir. İlk kez Güney Afrika’da ortaya çıkan bu hastalık tüm dünyaya yayılmış ve dünyada 29 serotipi mevcuttur. Türkiye’de ise 4 serotip bulunmaktadır. Serotip 4, 9, 16 izole edilirken ayrıca serotip 2’ye karşı da hayvanlarda antikor varlığı tespit edilmiştir.


Epidemiyoloji ve Epizootoloji


Bluetongue hastalığı evcil ruminantlarda (koyun, keçi, sığır, deve), yabani ruminant ve hayvanlarda (bufalo, geyik, ceylan, fil) görülmüştür.


Mavi dil hastalığı direkt temasla bulaşmamaktadır. Bulaşmada en önemli vektör culicoides cinsi sokucu sineklerdir. Türkiye’de en çok Culicoides imicola, C. variipensis, C. sonorensis görülmektedir. Bu sinekler hasta hayvanlardan emdikleri kanı sağlam hayvanlara taşıyarak hastalığın yayılmasına neden olur. Özellikle de nemli ortamı ve geceleri seven bu sinekler, ilkbahar mevsiminin bu kriterlere uygunluk göstermesi sebebiyle mevsimsel özellik gösterirler. İkinci önemli bulaşma yolu erkek hayvanlardan sperm yoluyla bulaşmadır. Bunun yanında kenelerle ve fötal yolla bulaşma da mevcuttur.


Mavi dil hastalığı sığırlarda subklinik seyretse de sığırların hastalığı yaymada büyük rolü vardır. Sokucu sineklerin sığırları enfekte etmesinden sonra sığırlar bu hastalığı 14 haftaya kadar taşıyabilir. Bu yüzden sığırlar rezervuar olarak adlandırılır.


Mavi dil hastalığı zoonoz değildir. Yani hayvandan insana bulaşmaz. Hasta hayvanlardan elde edilen gıda kaynaklarını tüketmek insan için zararlı değildir.


Patogenez ve Patoloji


Mavi dil hastalığına neden olan virus özellikle damar endotellerine ilgi duyar ve zarar verir. Virüs vücuda girdikten sonra ilk olarak lenf nodüllerine gider. Daha sonra viremi ile tüm vücuda yayılır. Virus tüm vücuda yayıldıktan sonra damar endotellerine tutunur ve çoğalırlar. Damar endotellerinin zarar görmesi sonucu endotellerde hipertrofi (hücrelerin büyümesine bağlı olarak dokunun hacminin artması) ve karyoreksis (hücre çekirdeğinin parçalanması) gözükür. Buna bağlı olarak vücudun bazı bölgelerinde ödem, kanama, damarlarda daralma, dolaşım düzensizliği gibi sorunlar ortaya çıkar. Canlı, gebe ise abort (düşük) pek görülmez ama AH sendromu görülebilir. Mukoza yüzeylerinde kanamalar ve arteria pulmonales çıkışında da kanamalar görülür.


Klinik Bulgular


Klinik bulgular patojen vücuda alındıktan 7 gün sonra ortaya çıkmaya başlar.

· 40-42 dereceye varan yüksek ateş

· Dudaklarda emme refleksi

· Ağız ve burun mukozalarında hiperemi, dudaklarda ve dilde ödem

· Ağız içi ve damakta lezyonlar

· Dilde anoreksi ve venöz kanın durgunlaşmasına bağlı olarak siyanoz (mavileşme) görülür.

· Dildeki hiperemi ve ödem nedeniyle şişkinlik görülür ve dil dışarı çıkmış olarak görülür. Bu yüzden solunumda sıkıntı oluşur. İştahsızlık oluşur zayıflama görülür. Tükürük salgısı artar ve tükürük ağızda tutulamaz.

· Özellikle erkeklerde scrotumda ödem

· Tırnakların corona bölgesinde hiperemiler, coronitis ve pododermatitis

· Rhinitis (ilk olarak seröz daha sonra purulent akıntı)

· Sığır ve keçiler subklinik seyretmesine rağmen bazen Türkiye’de bulunmayan serotip 8 sığır ve keçilerin memelerinde erozyon ve kabuklaşmaya neden olur.

· Koyun, keçi ve sığırlarda verim kaybı


Morbitide (Bulaşma) / Mortalite (Ölüm)


Koyunlarda mortalite %50’ye varırken morbitide %100’e yakındır. Bu oranlar ırklara, virüsün suşuna ve çevresel faktörlere göre değişir. Irk olarak merinoslar ise bu hastalığa daha yatkındır. Sığırlarda, keçilerde ise bu oranlar çok daha düşüktür.


Teşhis ve Ayırıcı Teşhis


Klinik bulgular ile birlikte marazi maddelerin (canlı hayvanlardan kan ve akıntı örnekleri, ölen hayvanlardan lezyonlu organ dokuları) embriyolu tavuk yumurtasının sarısına ekilip canlı doku hücrelerinde üretilmesi ve serolojik testler ile (ELISA, IF, KFT, AGİD) teşhis konulur.


Ayırıcı teşhis: Şap, koyun-keçi vebası, koyun çiçeği, ektima kontagiozum, parainfluenza-3, veziküler stomatit, malignant catarrhal fever, akabane, iberaki, bovine viral diarrhoea.


İmmunoloji


Hastalığı geçiren hayvanlarda serotipe spesifik immünite oluşur ve serotipler arası çapraz bağışıklık yok denilecek kadar azdır. Antikorlar iki yıl boyunca bağışıklık sağlar. Kolostrumdan yavruya da antikor geçer ve yavruya 6 aya kadar koruma sağlar.


Tedavi, Korunma ve Mücadele


Mavi dil hastalığının tedavisi yoktur, hastalık şüphesinin oluşması durumunda uzman bir veteriner hekim yardımıyla o bölge uygun şekilde karantinaya alınır, hayvanların enfekte olduğu resmi teyit ile doğrulanırsa uygun şekilde hayvanlar itlaf edilir. Fakat korunma ve mücadele yöntemleri mevcuttur. Bu hastalığın vektörü olan sokucu sineklerle mücadele çok önemlidir. Bu hastalıkta özellikle de mevsimsel olan bu sineklere, kenelere karşı, çevre ve hayvanlar, veteriner hekimlerin uygun bulduğu ektoparaziter ilaçlar ile uygun şekilde ilaçlanmalı çevrede sinek kaynağı olan bataklıklar varsa kurutulmalıdır.


Koruma olarak Türkiye’de serotip 4 ‘e karşı geliştirilen canlı aşılar kullanılmaktadır. Bu aşı özellikle mevsimsel vektörlerin ortaya çıkmasından bir ay öncesinde yapılmalı ki koruma sağlanmalı. Aşı canlı olmasından kaynaklı gebe koyun, keçi ve sığırlara, kolostrum alan yavrunun altı aylığa kadar antikora sahip olmasından dolayı altı aydan küçük yavrulara ve koçlarda aşının geçici kısırlığa neden olmasından dolayı koç katımından önce koçlara aşı uygulanması doğru değildir. İHBARI MECBURİ BİR HASTALIKTIR!










Kaynakça


1)http://www.dsymb.org.tr/mavi-dil-hastaligi/#:~:text=Mavi%20Dil%20hastal%C4%B1%C4%9F%C4%B1%20kan%20emen,olup%20zoonoz%20bir%20hastal%C4%B1k%20de%C4%9Fildir.


2)https://vetkontrol.tarimorman.gov.tr/merkez/Belgeler/Mavi%20dil%20hastal%C4%B1k%20kart%C4%B1.pdf


3) https://tr.wikipedia.org/wiki/Mavi_dil_hastal%C4%B1%C4%9F%C4%B1#Etken


4) https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/359507


5) https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2018/04/20180415-2.htm