Kuşlarda Hiperparatiroidizm

Hiperparatiroidizm kronik hipokalsemiye karşı vücudun aşırı paratiroit hormon üretmesiyle ortaya çıkar. Bu aşırı üretim kronik kemik erimesine ve fibröz osteodistrofiye neden olabilir. Bu hastalığın renal problemler sonucu sekonder olarak belirmesi mümkün olsa da kuşlarda bu bazlı bir sorun çıktığı rapor edilmemiştir. Hastalığın en çok bilinen nedeni ise yine sekonder yolladır ama beslenme ile alakalıdır. Fonksiyonel paratiroit adenoma gibi primer yolla bu hastalığın görünmesi ise yine kuşlarda rapor edilmemiştir. Bu yüzden yazımızda beslenme temelli sekonder hiperparatiroidizmden bahsedeceğiz. Bazı kaynaklarda bu hastalıktan 'metabolik kemik hastalığı' olarak bahsedilse de aslında bu ikisi eş anlamlı değildir. Her metabolik kemik hastalığının sebebi hiperparatiroidizm değildir.

Metabolik kemik hastalıklarına şunları örnek verebiliriz;

  • Fibröz osteodistrofi

  • Hipertrofik osteodistrofi

  • Hipertrofik osteopati

  • Osteomalazi

  • Paget Hastalığı

  • Panosteitis

  • Raşitizm

Yukardaki bahsettiğimiz nutrisyonel sekonder hiperparatiroidizm (NSHP) sonucu ise fibröz osteodistrofi tablosu ortaya çıkar.


Peki paratiroit hormon (PTH) mekanizması nasıl işler ve NSHP’nin oluşmasına neden olan etkenler nelerdir?

Paratiroit hormonu trakeaya bitişik halde bulunan paratiroit bezlerden salgılanır. Vücutta ionize kalsiyum miktarı azaldığında bu bezler devreye girer ve PTH salgılanması gerçekleşir. PTH osteoklastik kemik rezorpsiyonunu uyarır (basit bir deyişle; kemik yapısının yıkımını artırarak kalsiyumun kana karışmasını sağlar), renal tübüler kalsiyum rezorpsiyonuna katkı sağlar ve böbreklerde kalsitriol yapımını artırır. Kalsiyumun miktarı arttığında ise paratiroit bezlerin çalışması inhibe edilir. Bu sistem bir düzen içinde çalışır. Bazı beslenmeye bağlı durumlarda ise bu sistem bozulur ve NSHP dediğimiz durumun ortaya çıkmasına neden olur. NSHP’nin ortaya çıkmasındaki etkenleri ve NSHP’ye yatkınlık durumlarını aşağıdaki gibi maddeleyebilir;

  • Kalsiyum ve/veya D3 vitamininden yoksun diyetler

  • Aşırı fosfor ve/veya yağ içeren diyetler

  • Güneş ışınlarına yeterince maruz bırakılmama

  • Magnezyumdan yoksun diyetler

  • Aşırı manganez içeren diyetler

  • Ca:P oranın ters olduğu diyetler


Bunları daha iyi anlayabilmek için biraz daha ayrıntılı bakmamız gerekebilir;


  • Özellikle yumurtlama dönemindeki kuşlar NSHP’ye yatkın olmaktadır çünkü bu dönemde kalsiyum ihtiyaçları tavan yapar. Kalsiyum kuşlarda hızlı bir hareket kapasitesine sahiptir. Özellikle dişilerde bu hıza ihtiyaç vardır çünkü her yumurta dişinin vücudunda bulunan total kalsiyumun yaklaşık %10-20'si kadar kalsiyum taşır. Bu oranların türden türe değiştiği ve ihtiyaçların tür baz alınarak karşılanması gerektiği unutulmamalıdır. Genel olarak yumurtlama dönemindeki kuşların kalsiyuma ciddi derecede ihtiyaçları vardır. Eğer dişilere yumurtlama döneminde yeterince kalsiyum sağlanmazsa PTH kemiklerden kalsiyum ihtiyacını karşılamak için devamlı olarak salgılanır ve bu da kalsiyum için olan rezorpsiyon aktivitelerinin bu süreçte fazla ve kronik olması demektir. Sonuç olarak, kemik yapısı kronik olarak devam eden rezorpsiyonlar sonucu bozulur. Kemik mineral matriksi ortadan kalkmaya ve yerini fibröz bağ doku almaya başlar. Fibröz osteodistofi dediğimiz tablo da bu şekilde ortaya çıkmış olur. Minerallerin ortadan kalkması nedeniyle kemik kırılgan bir hal alır ve patolojik olarak kırılmalar meydana gelir.


  • Güneş ışınlarından yoksun kuşlar da tehlike altındadır. Çünkü kalsitriolün elde edilmesinin temel yolu UVb ışınlarıdır. Kalsitriol, D3 vitamininin vücuttaki aktif halidir ve vücuda bağırsaklardan kalsiyum, fosfor ve magnezyumun emilimini sağlar. Bir üstteki bahsettiğimiz hipokalsemik (kalsiyumun az olması) durumlarda ise; böbrek tübüllerinden kalsiyum ve fosforun emilimini ve osteoklastik kemik rezorpsiyonunu destekler. (Eğer güneş ışınlarından kuşlarınız yoksun ise D3 vitaminini zorunlu ihtiyaç olarak diyete eklemeniz gerekir.) Özellikle Afrika papağanlarında güneş ışınlarının bu etkisi oldukça önemlidir. Muhabbet kuşu ve Pionus papağanı türlerinde bu etki oldukça minimaldir. Bu farklılıktaki en büyük neden bu türlerin farklı coğrafyalarda yaşaması ve güneş ışığına farklı miktarlarda maruz kalmalarıdır.


  • Sadece tohumlarla beslenen papağan türlerinde NSHP oldukça yaygındır. Çünkü tohumlar kalsiyum ve Vit D3 bakımından yetersizdirler ve fosfor-yağ yönünden ise oldukça zengindirler. Kalsiyum ve D3 vitaminini yetersizliği hakkında yukarıdaki maddelerde bahsetmiştik. Bu madde de fosforun diyetlerdeki fazlalığı konusuna açıklık getireceğiz. Fosfor bir mineraldir ve kanda fosfat formunda bulunur. Fosfat kanda fazla bulunduğunda PTH salgılanır ve böbreklerden fosfatın geri alınmasını inhibe eder ve böylelikle fosfat vücuttan uzaklaştırılmaya çalışılır. Fosforun fazla olduğu diyetlerde bu sistem devamlı olarak çalışır, başka bir deyişle; PTH sürekli olarak salgılanmaya devam eder. Bunun sonuçlarından yukarıda bahsetmiştik.


  • Magnezyumca yetersiz diyetler de bu hastalığın şekillenmesine sebep olabilir çünkü yetersizliğinde kalsitriol oluşumunu azaltır. Magnezyum, kalsidiolden kalsitriolün oluşmasında enzimatik olarak kofaktör rolündedir.

  • Aşırı manganez içeren diyetler bağırsaklardan kalsiyum emilimini azaltacağı için hastalığa bir yatkınlık oluşturabilir.


  • Kalsiyum-fosfor oranının ters olması da aynı şekilde bu durumun oluşmasını tetikler.


Peki hastalığın neticesinde ne gibi klinik bulgular ortaya çıkar?


Kuşunuzun türüne ve hastalığın derecesine bağlı olarak;

  • Uyuşukluk

  • Yeme isteğinde azalma/yememe ve buna bağlı kilo kaybı

  • Büyüme-gelişmede bozukluk

  • Genel güçsüzlük

  • Tünekte duramama

  • Topallık veya düzgün yürüyememe

  • Yumurta üretme de güçlük

  • Titreme

  • Nöbet geçirme

  • Ölüm

Unutmayalım ki birçok hastalıkta bu gibi durumlar görülebilir. Bu yüzden kuşunuzda bu gibi durumlar ortaya çıktıysa konunun uzmanı bir veteriner hekime başvurmanız gerekir. Kuş sahipleri olarak sorumluluğunuz bu kuşların hastalığa yakalanmaması için beslenme ve bakımına özen göstermektir. Eğer kuşunuzun hasta olduğunu düşünüyorsanız veteriner hekime gitmeniz gerekir.


Beslenmenin hastalıklar yönünden önemini bu hastalıkla birlikte daha iyi öğrenmiş olduk. Evde beslediğimiz kuşlardaki birçok hastalık beslenme temelli şekillenir. Bu yüzden beslenmeye oldukça dikkat etmemiz gerekir. Kuşlarımızın ihtiyacı olan besinleri onlara dengeli bir şekilde vermeliyiz. Bunu yapmak için de öncelikle kuşunuzun türünün özelliklerini çok iyi bilmeniz gerekir. Her türün kendine özgü bir beslenme şekli vardır. Bunu çok iyi bir şekilde anlayarak kuşlarınızın beslenmesini buna göre düzenlemelisiniz.

Son Paylaşımlar

Hepsini Gör