Köpeklerin Evcilleştirilmesi

En son güncellendiği tarih: Şub 15

Köpekler Neden Evcilleştirildi ?


Eski çağlardan beri insanlarla birlikte yaşayan köpekler günümüzde insanlar tarafından daha çok ruhsal ihtiyaçlar doğrultusunda pet hayvanı olarak beslenmektedir. (arama kurtarma, narkotik, rehabilitasyon köpekleri dışında) İnsanlık tarihine bakacak olursak eski çağlarda makineleşme olmadığını düşündüğümüzde bedensel iş gücünün daha önemli olduğu yorumunu yapılabilir. Bu nedenle eski çağlarda bizden fiziksel olarak hızlı, çevik ve güçlü olan köpekleri iç güdülerinin merkezine kendimizi alarak onları çeşitli amaçlarla(kızak çekme, alan koruması, avlanma) kendi çıkarlarımız doğrultusunda eğiterek/alıştırarak evcilleştirmişizdir. Peki evcil köpekler ne zaman ve doğadaki hangi hayvandan evcilleştirildi ?


-Köpeklerin Kökeni


Köpekler ‘Canidae (Köpekgiller)’ familyasında bulunan ‘Canis familiaris’ taksonomik ada sahip canlılardır.


Darwin’in evrimden bahsetmesiyle birlikte köpeklerin kökeni ile alakalı bir çok fikir ortaya atılmıştır ve bunlardan ilki Darwin’e aittir. Bu fikirler sırasıyla;


-Darwin(1859)Clutton-Brock (1977),Brisbin(1997) köpeklerin ‘Canidae’ familyasında bulunan farklı türdeki canlıların çiftleşmesi sonucu oluştuğunu düşünmüştür.


-Lorenz (1954) köpeklerin atasının‘Canis aurens(Altın Çakal)’ olduğunu düşünmüştür.


-Zeuner (1963),Epstein(1971)Fox, (1973), Manwell ve Baker, (1983) köpeklerin atasının çakallar veya ‘Canis lupus’ olduğu düşünülmüştür.


Bu fikirler doğrultusunda köpeklerin genomik benzerlikleri (DNA) dikkate alınarak köpeğin atasının Canis lupus olduğu fikri yıllarca benimsenmiştir. Ancak tüm bu fikirler sonrasında yeni antropolojik çalışmaların genetik bilimi ile desteklenmesiyle birlikte Taiymr Kurdu ile köpek arasındaki genetik benzerliğin Canis lupus’a göre iki kat daha fazla olduğu saptanmıştır.



-Köpekler Ne Zaman Evcilleştirildi ?


Köpeklere dair antropolojik bulguları ‘karbon14’ testine tabi tutarak bulgunun kaç yaşında olduğu saptanmıştır ve şimdiye kadar köpeklere dair en yaşlı bulgu bundan 33 bin yıl öncesine ait Sibirya’nın Altay Dağlarında bulunan köpek-kurt arası bir anatomik yapı sergileyen tam bir kafatası ve sol mandibula yarımıdır.(Taimyr kurdu ile benzerlik gösterir)(Çalışma 2015’te yayınlanmıştır)



Tam bir köpek anatomisine uyan bir bulgu ise İsrail’in Ein Mallaha bölgesindeki mezarlıkta 12.000 yıl öncesine ait insanla birlikte gömülü halde bulunan köpek iskeletidir. İnsanla birlikte bulunmasıyla köpeklerin bu yıllarda evcil olduğunu desteklemektedir.



Başka bir çok kapsamlı çalışma ise Avrupa’daki tarih öncesi bulgularının DNA’larını analiz edilmesiyle şimdiki köpek ve kurtlarla filo genetik ilişki kurulmuş ve köpeklerin DNA’sına yüksek benzerlik gösteren bulgularının daha sonra ‘karbon14’ testi ile yaşları saptanmıştır. Bu bulgular doğrultusunda Avrupa kıtasındaki köpeklerin milattan önce 18-32 bin yıl önce kurttan köpeğe evcilleştirildiği düşünülmüştür .Ancak bu çalışmada köpeğin atası Canis lupus olarak düşünülmüştür. Çünkü bu çalışma 2013’te yayınlanmıştır, Taimyr kurdu çalışması ise 2015’te yayınlanmıştır ve birde bu çalışma Avrupa kıtasındaki fosiller üzerinden yapıldığı için (Taiymr kurdu Sibirya ‘da yaşar,Canis lupus Avrupa kıtasında yaşar) Taimyr kurdu ile ilişkilendirilmemiş olabilir.


Kısaca köpeklerle en yakın akraba olarak Canis lupus (Gri Kurt) kabul edilmesi doğru değildir. Taiymr kurdu genetik benzerlik olarak köpeklere daha çok benzer bu nedenle köpeklerin mevcut durumda(belki daha farklı bir fosil bulgusu ile köpeğe daha yakın genetik benzerlik gösteren bir tür bulunabilir)atası kabul edilebilir.


-Köpekler Nasıl Evcilleşti? Evcilleştirmede İnsan İlişkileri;


Yukarıda kurtların evcilleştirilmesiyle oluşan köpeklerin m.ö. 12-33 bin yıllarına dayandığında bahsetmiştik. Arkeoloji çalışmaları sonucunda insanların yerleşik hayata m.ö. 11.500 yıllarında geçtiği belirtilmiştir.


İnsanların yerleşik hayata geçtiğine dair ilk kalıntılar bugün ülkemizde

bulunmaktadır. Bu doğrultuda köpeklerin evcilleştirilmesi insanlığın avcı-toplayıcı dönemine denk geldiği düşülmektedir.


Kurtlar doğada avcılıkla kendine besin sağlayan hayvanlardır ve avlanmak zorlu bir süreçtir. Eski çağlarda kurtların kendi istekleriyle avlanmak yerine insanların av-toplayıcılık artıklarıyla beslendikleri ve böylece insanlara alıştığı düşünülmektedir. Bunun ardından insanların yerleşik hayata geçmesiyle insanların yaşadığı alanların çevresindeki, insanlara ait besin artıklarıyla beslenmesinin evcilleştirme aşamasını hızlandırdığı düşülmektedir.


Bazı araştırıcıların yavru kurtlar üzerinde yaptığı bir araştırmada, yeni doğan kurtların ontojenik gelişimi (davranış gelişimi) dikkate alınarak kurt yavrularını annelerinden alıp kendilerine bağımlı yetiştirdiklerinde (bilindiği gibi kurtlarda aynı köpekler gibi yaşamlarının ilk 2 haftası kör ve sağırdır, daha sonrasında da neredeyse juvenil dönemin başına kadar anneye muhtaçtır)kurtların insana bağımlı hale geldiği ve köpeğe benzer davranışlar gösterdiği görülmüştür. Bence bu da insanın kurt yavrularını alıp beslemesi sonucu evcilleşmenin gerçekleştiğini gösterebilir.


Bir başka hipotezde ise The Self-Domestication Hypothesis (Kendi Kendini Evcilleştirme) huy olarak daha sakin olan kurtların tercihen insanlara yaklaştığı üzerinedir. Özellikle bu hipotezi Dmitri Belyaev’in tilkiler üzerinde yaptığı ‘Yapay Seçilim’ deneyi desteklemektedir. Bir tilki çiftliğindeki yabani tilkileri evcil sınıflara ayırarak bu tilkilerin evcil olanlarının soyunun devamının sağlanması sonucunda insanlara alışmış-evcil tilki oluşumunu gözlenmektedir. Tilkiler evcil davranış göstermekle kalmayıp dış görünüş itibariyle de köpeklere benzemeye başlamışlardır. 40 yıl sonra bu çalışma sonunda elde edilen canlıların 2700 DNA nükleotidinin ilk canlı ile farklı olduğu tespit edilmiştir6.Bunu yukarıda bahsedilen insan artıklarının kurtlar için besin kaynağı olduğuyla desteklersek daha anlamlı hale gelebilir.








Kaynaklar;


1-Erkan,I. (2012)Evcil Köpeklerde (Canis Lupus Familiaris) Mitokondrial Dna Analizinin Adli Amaçlı Kullanımı(Yayınlanmamış Tez) İstanbul Üniversitesi Adli Tıp Enstitüsü Fen Bilimleri Ana Bilim Dalı, İstanbul.


2-https://readtiger.com/wkp/en/Origin_of_the_domestic_dog )


3-Evidence of domestication of the dog 12,000 years ago in the Nautifian of Israel(1978).Nature Vol.276)


4-O. Thalmann, , B. Shapiro, P. Cui, V. J. Schuenemann, S. K. Sawyer, D. L. Greenfield, M. B. Germonpré(2013), M. V. Sablin Complete Mitochondrial Genomes of Ancient Canids Suggest a European Origin of Domestic Dogs

Scıence vol 342;871-874


5-Fentress, J. C. 1967. Observations On The Behavioral Development Of A Handreared Timber Wolf. Amer. Zool. 7:339-351


6- https://evrimagaci.org/yapay-secilimin-deneysel-olarak-gozlenmesi-belyaevin-tilkileri-3#





120 görüntüleme0 yorum