Kedilerde Tüy Yapısı ve Renk Genetiği

Kediler, karakterlerindeki farklılık kadar tüylerindeki görsel çeşitlilik ile bizleri etkileyen canlılardır. Tüylerinin uzunluğu, rengi, deseni, spesifik işaretleri kedilerimizin davranışları ile birleştiğinde onlara eşsiz bireyler gözüyle bakmamızı sağlar. Dünyanın farklı coğrafyalarında hayatta kalabilmek için gereken adaptasyon, spontan mutasyonlar, ıslah çalışmaları ile ırkların saflaştırılması veya tamamen rastgele çoğalma.. Tüm bunların sonucunda oluşan sonsuz skalanın bilimsel anlamda aydınlatılabilmiş kısmına bu yazıda değineceğiz.



Melanin Etkisi


Deri ve tüylerin rengini veren melanin adlı bir pigmenttir. Tirozin aminoasidinden köken alır, melanosit adı verilen hücrelerde sentezlenir.

Kedinin, ebeveynlerinden aldığı melanin oranı ve kombinasyonu, rengin belirlenmesinde etkilidir.




Kedilerde iki tip melanin bulunur:


Eumelanin: Siyah, kahverengi (çikolata, tarçın) gibi koyu pigmentleri oluşturur.


Feomelanin: Kırmızı, sarı, turuncu tonlarındaki pigmentleri oluşturur.




Beyaz Renk Oluşumu = Pigmentasyon Eksikliği


Beyaz renkli kürk oluşumu için 3 seçenek vardır:

1) Kedi albinodur. Nadiren karşımıza çıkar.

2)Lekelenme geninin oluşturduğu büyük beyaz lekelerin birleşmesi ile kürkün tamamı/ tamamına yakını beyazdır.

3)Baskın Beyaz Geni (W) diğer tüm pigmentasyon genlerini baskılar. (Oriental ırkı kedilerde beyaz renk bu şekilde ortaya çıkar.)











Ankara kedisi-Van kedisi farkı:


ANKARA KEDİSİ: Gözler yuvarlaktır. Mavi-sarı olabilir. Yüz sivridir. Kürk rengi bembeyazdır. Tüyler uzun, ipeksidir.


VAN KEDİSİ: Gözler badem şeklindedir. Göz rengi; kehribar-kehribar, mavi- kehribar, mavi-mavi kombinasyonlarında olabilir. Yüz yuvarlaktır. Baş-kuyrukta sarı lekeler olabilir. Ankara kedisine göre daha kısa tüylüdür. Tüyler kadifemsidir.




Beyaz kedilerin genlerinden dolayı sağır olduğuna dair söylentiler vardır. Tüm beyaz kediler sağır olmamakla birlikte, ırk ya da renk fark etmeksizin her kedide duyma problemi olabilir. Ancak sağır olan saf ırk kedilerin bilinçsizce çiftleştirilmesiyle sağır yavrular doğmuş ve bu tez güçlenmiştir. Bu genellemenin doğruluğu halen araştırılmakla birlikte, beyaz kedilerin sağır olma sebebinin insanlardaki Waardenburg Sendromu ile alakalı olabileceği düşünülmektedir. Eğer böyle ise, bu gen Baskın Beyaz (W) kaynaklıdır, albinoluk ile bağlantısı bulunmamaktadır.


Akromelanik Renkler (Point, Kısmi Albinizm)


Resesif genler, renk pigmentlerinin sıcaklığa duyarlı ekspresyonunu sağlar. Vücutta sıcak yerler açık renk, nispeten soğuk yerler ve uç kısımlar (kulak, yüz, kuyruk) koyu renge sahip olur.

Siyam, Bali, Himalaya ırklarında pigmentasyon bu mekanizma ile olur.



X Kromozom İnaktivasyonu


Cinsiyet kromozomları dişide XX, erkekte XY olmak üzere ikişer settir. Yavru oluşurken, anne kediden 1 set X kromozomu gelir. Babadan da 1 set X veya Y kromozomu gelir ve cinsiyet bu şekilde belirlenir. Annede kullanılmadan kalan 1 set X kromozomu paketlenir ve hücrede Barr Cisimciği ismiyle kalır. Memelilerde anne ve babadan gelen X kromozomları, yavruda farklı özellikleri oluşturmak üzere rastgele dağılır, rastgele inaktif olurlar.

Tüy rengini belirleyen genlerden biri, X kromozomunda bulunur.


XB = Sarı renk geni Xb = Siyah renk geni

Sarı renk geni, siyah renk genine baskındır.


Normalde XB Xb diziliminde kedide ortaya çıkan tüy rengi sarı olmalıdır. Ancak, heterozigot genlere sahip dişi kediler, farklı hücrelerindeki rastgele inaktiflik nedeniyle sarı-siyah benekli olurlar.


Bu şekilde oluşan desenli kedilere Tortoiseshell veya Calico kediler denir. Bu adlandırma, ırk değil renk adlandırmasıdır.



Tortoiseshell ve Calico farkı: Calico kedilerde beyaz, pigmentsiz lekeler vardır. Kediler genellikle 3 renklidir. Tortoiseshell (Kaplumbağa kabuğu) desenli kediler ise genelde turuncu-siyah olmak üzere iki renkten oluşur. Beyaz yoktur. Kürkün tamamı beneklidir.


''Üç renkli kediler dişidir'' söylemi hakkında: Çoğu dişidir. Nadiren erkek kedilerde de görülür. Erkeklerde, kromozomların XXY şeklinde dizilimi ile meydana gelen Klinefelter Sendromu ile bu renklenme mümkün olur. Bu erkek kediler, sterildir (kısır).


X kromozom inaktivasyonunun en ilgi çekici örneği, dünyaca ünlü kedi Venüs'tür (görseldeki kedi değil). Yüzündeki simetrik renk ayrımı nedeniyle ''kimerik kedi'' olarak anılır. Fakat kimerizmin genetik araştırma olmaksızın sadece görsel olarak tahmin edilmesi mümkün görünmemektedir. Kimerizm, iki farklı embriyonun erken dönemde birleşerek tek embriyo haline gelmesini ifade eder.


Agouti Geni = Tekirlik


Kedilerde renklenme, aynı zamanda Agouti geni etkisi altındadır. Desenli kediler (A) veya düz renk kediler (a) bu genin baskın veya çekinik olmasıyla ilgilidir. Her tüy tanesinin açıklı-koyulu boyanmasını ifade eder. Alında M şeklinde leke oluşturur. Kedilerin ilkel ve en temel rengi kabul edilir.


Agouti geninde pigment sayısı tüm tüy boyunca sabittir. Değişen, pigmentin yoğunluğudur. Yeni tüyler oluşurken yoğun pigment üretilir, sonrasında üretim düşük konsantrasyonda devam eder. Böylelikle vücudun farklı bölgelerinde farklı renklenmeler görülür.


Maine coon ırkı, bu genin etkisini görebileceğimiz iyi bir örnektir.

Bengal ırkına spesifik kürk, bu gendeki bazı varyasyonlar sonucu oluşmuştur.



Mutasyon Etkisi


Sphynx ve Peterbald kedileri, tüysüz diye bilinen ırklardır. Aslında deri üzerinde çok ince ve yumuşak bir katman halinde kısa tüyleri vardır. Fakat kürk işlevi görmez. Bu durum, kendiliğinden oluşmuş bir mutasyondur. Bir anne kedinin tüysüz bir yavru dünyaya getirdiği ve bu yavrudan bilinçli çiftleştirmelerle bu ırkın yaratıldığı sanılmakta