Kaz Yavrusu Bakımı

En son güncellendiği tarih: May 9

Bu sıralar çarşıda gördüğümüz tatlı kaz civcivleri çiftliklerde hala yumurta çıkışlarını devam ettiriyorlar. Yumurtlama sezonu bitmeden birkaç kaz civcivi alıp bahçenizde 2 ayaklı alarmlar yetiştirmeden önce yavru bakımını bilmenizde fayda var. Mevcut bir sürünüz varsa bile çeşitli risklerin detaylarını gözden kaçırmayın. Bu telkinler bağlamında, kaz civcivlerine, yumurtadan çıkışlarından itibaren nasıl bakıldığına dair işinize yarayacak bilgilerle yardımcı olalım:


Kazlarda genellikle şubat-mart aylarında başlayan yumurtlama dönemi, nisan-mayısa kadar -yaklaşık 130 gün- devam eder. Yumurtlamalar ırkına göre uygun koşullarda ocaktan temmuza kadar da sürebilir. Şubat ve mart ayında çıkan civcivleri satmamanızı öneririz. Çünkü bu aylarda çıkan civcivlerden verimli damızlıklar elde edilir. Bu nedenle eğer damızlık yetiştirecekseniz şubat-mart çıkışlı olan kazları, etlik amaçlı düşünüyorsanız da nisandan sonrakileri almanız tavsiye edilir. Bununla beraber dış ortam sıcaklığına adapte olabilecekleri 15 günlükten büyük civcivlerin alınması yetiştiriciye büyük bir kolaylık sağlayacaktır.



Dişi kazlar, 8-10 yaşına kadar verimli bir yumurta üreticisidirler. Fakat yumurta verimi ilk yıllarda, sonraki yıllara göre daha fazladır. Irklarına göre sezonluk 150-200 gram ağırlığında 10-70 yumurta verebilirler.



Kuluçka Süreci


Gurk olan damızlık bir kazın altına kuluçka için 10 yumurtadan fazlası konulması tavsiye edilmez. Çünkü kuluçkaya konan yumurtalardan elde edilen yavru sayısı ortalama 8 (5-12) adet ve kuluçka randımanı ise %73tür. Kuluçka süresi, ortalama 30 (28-32) gündür. Verimin hangi döneminde olursa olsun damızlık kazlara vitamin ve mineral takviyesi yapmakla kuluçka randımanı artırılabilir.


Uzun bir kuluçka süresi olan kaz yumurtalarında, kuluçka makinelerinin kullanımı yaygın değildir. Eğer üretimi bütün kârıyla yapmak istiyorsanız, kuluçkanın sonuna kadar döllülük kontrolü dışında ara ara canlılık kontrolü yapmanız ve boş, ölü yumurtaları ayırmanız tavsiye edilir. Dölsüz yumurtaların ayıklanması, kabin içi ısı dengesinin korunması ve doğabilecek mikrobiyal etkilerin azaltılması açısından önemlidir. Kontrol, karanlık ortamda yumurta güçlü bir ışığa tutularak ya da elde sallanarak yapılır. Elle sallandığında içi tam olarak suyla dolu olmayan bir kutu gibi ses çıkaran yumurtalar dölsüz olarak nitelendirilmektedir.

Yumurtayı ışığa koyduğumuzda ise ışığı tamamen geçiren yumurta ampul gibi parlıyorsa dölsüzdür. Yaklaşık 1 haftadan sonra belirginleşen damarlanmalar varsa hatta kıpırdanma şeklinde kalp atışı görüyorsanız civciv oluşmaya başlamış demektir. Fakat bariz oluşum görünüyorsa ve hiç kıpırdamıyorsa canlılığını yitirmiş bir yavru olabilir. Döllü yumurtaları soğutmadan tekrar kuluçkaya koymak gerekmektedir. Çok soğumaması için kuluçkanın dışında 20 dakikadan fazla bırakılmamalı, lamba kontrol odasının sıcaklığı da elverişli olmalıdır.


Civciv Bakımı


Döllü yumurtadan -kuluçka kalitesiyle etkilenmekle birlikte- ortalama 30 günde civciv çıkar. 35 günden sonra hala çıkmıyorsa yavru ölmüş demektir. Çıkışı akabinde dikkat etmeniz gereken 10 günlük bir bakım süreci vardır. Özellikle ilk hafta, civcivlerin en büyük gereksinimi ısı korunumudur.


1) Annesinin altında olan civcivler ıslanmamışlarsa üşümezler fakat ayrı bir bakıma alınan civcivlerin sıcak bir ortamda tutulması hayatidir. İlk 3 günde hayvanlar kesinlikle üşütülmemeli, ilk hafta civcivlerin bulunduğu yerin çevre sıcaklığı 30 °C derece üstünde olmalıdır. 2 haftaya kadar üçer derece farklılıklarla sıcaklık düşürülebilir ve bu süreç hava şartlarına göre oda sıcaklığına doğru ilerleyebilir. İkinci hafta sıcaklık genellikle 25-28 derece arasında tutulur. Sonra, 25 günlük olana kadar 22-23 derece muhafazası yeterli olacaktır. Isıtma, profesyonel ısıtıcılarla yapılabildiği gibi kapalı mekanda soba içinde ya da ısı-ışık (250 watt gücündeki bir ampul) kaynaklarıyla da sağlanabilir. Burada dikkat edilecek nokta ortamın sıcaklığının takibi ve ısıtıcının konumudur. Örneğin yavrulara çok yakın lambalar civcivlerin tüylerine zarar verirken; soba gibi ısıtıcıların yanlarına koyulan yavrular, konveksiyonel sebeplerden, ısınan havanın sıcaklığından yararlanamaz. Bu nedenle yavruları, ısıtıcının yanında ancak yerden yüksek olacak şekilde konumlandırmak enerjiyi muhafaza edecektir.


Hayvanların durumlarına bakılarak sadece derece takibi yapmadan da ısı korunumu sağlanılabilir. Rahatça yatan civcivler üst üste kümelenmiyorsa ortamın yeteri kadar bir sıcaklıkta olduğunu anlayabiliriz. Aşırı ısıttığınız ortamda ayrı ayrı yatan civcivlerin tüyleri ıslaksa (kafalarını suya soktukları için değilse tabii) muhtemelen gerekenden fazla sıcaklıkta oldukları için terliyorlardır.



2) Enerjisini sağladıkları yumurta sarısı onları birkaç gün yemeden tutabilir. O nedenle yumurtadan yeni çıkmış civcivleriniz hiçbir şey yemiyorsa onlara 3 gün civarı zaman verin ve önünden temiz suyunu, proteinli yemini eksik etmeyin.


Şekerli, vitaminli su ve süt civcivlerin ilk günler için enerji dengesini sağlar. Bu ilk 3 günlük yeterli sürede, süt tercih edilmişse normal suya geçiş ani olmamalıdır. Süt ve su karışımının oranı kademeli olarak suya çekilmesi gerekir. Bu durumda her zaman önlerinde bulunması gereken su sağlanırken, civcivlerin çevresinde kesinlikle vücutlarını sokabilecekleri derin su kabı olmamalı. Civcivlere risk oluşturmaması amacıyla, yetişkin kazlar için ortada bulundurduğunuz su kabının içini taş gibi hacimli maddelerle sığ hale getirebilirsiniz. İlk 10-15 gün önem teşkil etmekle beraber, 2 aylık olana kadar kaz yavrularının hipotermi geçirmemeleri için ıslanmamaları istenir. Islanan yavruları bir peçete yardımıyla kurulamanız gerekir.


2. günden 15. güne kadar haşlanmış yumurta sarısı, süt ve ekmek içi karışımı veya arpa-buğday karışımı ile beslenebilirler. Bununla beraber gagaya yapışan un kıvamında yemler yerine büyük partiküllü tozlar halinde gelişim yemlerini vermeniz tavsiye edilir. Piyasada civciv büyütme yemleri olarak geçen 22-23 proteinlik yemler önerilebilir. Biraz büyüdüklerinde, yemler lapa halinde veya granül/pelet olarak verilirse, yem zayiatı da önlenir. Ayrıca üç günden itibaren civcivler otlamaya alıştırılmalıdır. En geç ihtimalle yavrular 2 haftalık olunca yeşil otlardan yemeye başlayacaklardır.


Devam eden günlerde ekmek öğütülmüş buğday ve arpa, ıslatılarak verilir. Tohumları mümkünse suda 12 saat civarı bekletmek ya da ezme yemler daha kolay bir sindirim sağlayabilir. Ancak fazla bekletirsek yemde su oranı artıp kuru madde oranını düşüreceğimiz için beklenilen verimi sağlayamayız. Bu nedenle suda bekletilen yemleri, yem şişmeden almak gerekir.

Sonuç olarak beslenme konusunda iyi bir et verimi için; probiyotik ve çeşitli vitaminlerden yeterli bir rasyonla destek almak, sağlıklı kazlar yetiştireceği gibi kar marjını da artırır.



3) Kuluçkadan çıkan civcivler ayrı bakımdaysa, barınakların tabanına 7.5-10 cm kalınlığında bir altlık yerleştirilmelidir. Zemine; talaş, kağıt kırpıntıları, ince kıyılmış saman konulur ya da ayaklarının kaymaması için kutunun içine kağıt havlu serilebilir. Ancak kazların dışkı formlarından ve su kabı etrafındaki hareketlerinden dolayı ıslanan ve kirlenen altlığı değiştirmeniz gerekir. Bu iş ilk başlarda çok tüketim yapmadıkları için uğraştırıcı olmaz ancak muhtemelen sonradan kendinizi dışarıda bir kaz kümesi yaparken bulacaksınız.



Yumurtanın kloakadan ve yavrunun yumurtadan çıkmasından, hayvanın sürüden ayrılmasına kadar hijyen, kanatlılarda bulaşıcı hastalıkların yüksek prevalansları nedeniyle çok önemlidir. Kontrolü için öncelikle zemin kuru ve temiz tutulmalıdır. Özellikle su içme alanları yağmurla beraber çamur hale gelip dışkıyla karıştığında, zaten toprak yutan kazlar açısından durum daha da tehlikeli hale geliyor. Bunun sonucunda, salmonella, koksidiyoz, koriza gibi yaygın ve bulaşıcı hastalıklar civcivlerde telefler meydana getiriyor. Temiz su sistemi kurmadığınız işletmedeki hastalıklar, en iyi ihtimal dahilinde yol açtığı erken dönemdeki beslenme eksikliğiyle yumurta verimini etkileyerek sizi ekonomik anlamda zarara sokar.


Bunların önüne geçmek için öncelikle devamlı olarak kaba temizlik yapılmalı, mümkünse ortamın dezenfeksiyonu ve sterilizasyonu sağlanmalıdır. Bunu 4 türlü yapabilirsiniz: Büyüyen civcivlerinizi transfer edeceğiniz zaman ortamdaki samanı ve kirlenmiş tabakayı kaldırdıktan sonra zemine yayılan kömür külü üzerine sönmemiş kireç tabakası döküp ıslatabilirsiniz. Kireç olduğu yerde yandığında tabanı steril hale getirir. Diğer pek tercih edilmeyen bir yol olarak fumigasyon dediğimiz potasyum permanganat, formaldehid gibi kimyasalların kullanıldığı sisleme yöntemidir. Daha teknik olarak da bir ilaçlama pompanız yoksa ilaçlama firmasıyla anlaşabilirsiniz. Bunların haricinde birçok alanda kullandığımız en daimi ve tehlikesiz sistem UVC sterilizasyonudur. Hayvanlarınız ortamdayken bile taban ve havanın mikroorganizmalardan sterilize edilmesi sağlanır.


4) Eğer çiftliğinizde çok sayıda civciv büyütüyorsanız, ana kucaklarının dikdörtgen şekillerden ziyade oval- yuvarlak halde olması önemlidir. Çünkü hayvanlar sürü psikolojisiyle dairesel hareketlerle gezerler. Kaldıkları yerdeki dizayn da üst üste kümelenip ezilmelerini engeller. Tabloda gösterilen değerler sizin yetiştirme alanlarınız için ideal olmayabilir. Başta ~50 gr olan civciv, 10-15 günde öyle hızlı büyür ki metrekareye 10 civciv koymak ilerleyen günlerde üst üste çıkmalarına sebep olabilir. Bazı koşullarda 3 hafta öncesinde bile ezilmemeleri için 5 civciv/m² sayısı fazla gelebilir.


Ayrıca civcivlerin verim tipine göre ortamın en az 16 saat civarında ışık görmesi beklenir. Mavi, mor, yeşil renkte ışıkların kullanımı civcivlerde stresin önüne geçebileceği gibi titrek florasan gibi lambalar hayvanları tedirgin edebilir. En azından şuna dikkat etmek gerekir ki loş ışıkta uyuma modundan kurtulamayan hayvanlar, çok parlak ortamlarda da dinlenemeyecekleri için stresli olurlar.


5) Civcivlerin en fazla etkilendiği durumlar nem ve rüzgar olduğu için havalandırma, en az diğer maddeler kadar önemlidir. Ortamda kuvvetli bir hava akımı oluşturmadan (havalandırma sistemi olarak fan, karşılıklı pencereler, kuvvetli rüzgarların olduğu kuzeyden açıklıklar gibi) havalandırma yapmak gereklidir. Hayvanların en az 1.5 metre yüksekliğindeki pencerelerden giren havanın bacaya doğru akışı sağlanmalıdır.


Hava şartlarına bağlı olarak karların erimesi ve havaların ısınmasıyla kazlar 2-3 haftalık yaştan itibaren meraya çıkarılır. Nisan-mayıs yavrularını 1 saati geçmeyecek şekilde ılık havada - >16 °C, yağmur ve çamur olmasın- çıkarabilirsiniz. Ancak şubat ve mart yavrularında yetiştiricilerin tavsiyesi farklıdır: İsterseniz dışardan alın, isterseniz kendi kuluçka makinenizden çıkarın ama civcivlerinizi 45 günden önce dışarıya çıkarmayın. Yavrular genellikle 6-8 hafta olduktan sonra kümeslere ihtiyaç duymasalar da şiddetli soğuklarda ıslak kalırlarsa zarar görebilirler. Ancak 2 aydan sonra; civciv tüylerin yerini alan ergin tüyleri gelmeye başlayan kaz palazı, soğuklarda bile kendi termoregülasyonunu kolayca sağlayacaktır.


! Özellikle ilk hafta hipotermi risklidir. Girecekleri su kaplarına dikkat edin.


Yumurtlamayla beraber ailenin vazgeçilemez üyeleri haline gelen civcivler için baba kaz her türlü zorluğa göğüs gerecektir. Yetişkin kazlar yavrularıyla zaten ideal bir şekilde ilgilenir fakat sürünün sayısı azsa ve bir kümesleri olmaması durumunda dışardan gelecek tehlikeleri öngörmeniz gerekebilir. Örneğin sansar, tilki gibi yırtıcıların kazlara saldırmaması için önlemler (köpek koruması, korunaklı barınak vs.) alınabilir. Ayrıca kazların barındıkları yerlere kedi, köpek ve fareler ulaşmamalıdır. Her şeyden önce, ebeveynsiz bir yavruya özel bakım mutlaka daha fazla fedakarlık isteyecektir.

73 görüntüleme0 yorum