Hayvanlar Depremi Önceden Hisseder Mi?

En son güncellendiği tarih: Şub 15

Ülkemizin deprem kuşağında bir ülke olması ve hayvan dostlarımızın da bu durumdan sıkça etkilendiği, hepimizin bildiği bir konu. Onları depremin zararlı etkilerinden nasıl koruyabileceğimizi daha önceki yazımızda bahsetmiştik. Şimdi ise bir başka önemli ve merak uyandırıcı konuyu sizlerle beraber inceleyeceğiz: Hayvanlar depremi önceden hisseder mi - depremler hayvanlar ile önceden tahmin edilebilir mi? Köpekler depremden önce havlar mı? Fareler depremden önce daha mı sık açığa çıkar? Gelin tüm bu sorulara cevap arayalım.



Neden Böyle Bir Soru Var?


İnsanlar, tarih boyunca birçok tehlikeyi önceden tahmin edebilmiş ve birçoğunu da artık tehlike olmaktan çıkarmıştır ancak deprem hala tüm insanlığın engellenemez afeti olarak karşımızda duruyor. İnsanlar travmatik olayların öncesini ve sonrasını hatırlamaya meyillidir, bu yüzden depremden önceki hayvan davranışları da akılda kalıcı oluyor.


7 büyüklüğünde bir deprem, 2000'den fazla Hiroşima sınıfı atom bombasınınkine eşdeğer bir enerji açığa çıkarır. Büyüklük ölçeğinin üstel olduğu, 9 büyüklüğünde bir deprem tarafından salınan enerji, 2.000.000'den fazla Atom bombaya eşdeğerdir. Bununla birlikte, büyük sismik olaylar tarafından salınan çok büyük miktarlarda mekanik enerji ışığında, fiziksel açıdan bakıldığında, Dünya'nın bu kadar büyük ölçekli felaketlerden önce tanımlanabilir sismik olmayan ve mekanik olmayan sinyaller üretmeyeceği düşünülemez. Karada, havada ve suda sıradışı hayvan davranışı hikayelerinden, elektromanyetik radyasyon emisyonuna, iyonosferin alt kısmındaki elektron dağılımında belirgin değişikliklere kadar değişen şaşırtıcı çeşitlilikteki fenomenleri kapsar (Lee ve ark. 1976).

Depremden Önce Hayvanlar Ne Yapıyor?


Birçok gözleme göre hayvanlar depremden önce davranış bozukluğuna varacak kadar farklı davranışlar gösterebiliyorlar. Saldırgan ve yabani hayvanlar sakinleşebilir, aksine sakin olan evcil hayvanlarımız saldırgan davranışlarda bulunabilir. Örneğin at, eşek, inekler tasmalarını koparırlar. Ahır kapılarından dışarı kaçmak isterler. Tepelere doğru koşarlar. Tavşan ve fareler yapıların üst katlarına kaçışırlar, direklere tırmanırlar ve yere inmek istemezler. Domuzlar hızla yukarıya doğru koşarlar. Toprağı delicesine eşelerler. Kediler kutu ya da çöp bidonu içine atlarlar. Top gibi sıkışıp, şiddetle titrerler. Köpekler korku ile panik halinde havlarlar. Bu görüşü savunan birçok bilim insanı bunun nedeninin, depremler oluşmadan önce iyonosferde manyetik alan değişikleri ile buna bağlı iyon ve molekül değişikliklerinden kaynaklandığını iddia etmekte. Hayvanların deprem öncesi ve sonrası dönemde fizyolojik değişiklikler gösterdiğine dair çalışmalar da vardır, ancak bunlar tartışmalı kanıtlardır.


Neden Kesin Bir Deneyle Bu Duruma Net Bir Cevap Verilmiyor?


Bilimde, özellikle hayvan davranışlarıyla ilgili birçok soruya cevap verilmiş hatta hayvan davranışları, başka sorunlara cevap vermek üzere kullanılmıştır. Ancak hayvan davranışlarının deprem tahmini üzerine kesin olarak kullanılıp kullanılmayacağına dair bir kanıya varılamamıştır. Ancak bunun mümkün olmadığı günümüzdeki genel kabuldür. Bunun en büyük nedenlerinden biri, kanıt olarak sunulan davranış değişikliklerinin başka ve kesin nedenleri olmasıdır.





Kedi Saklanma, dışarı çıkmayı reddetme ------ Psikojenik şok

Tavuk Yükseklere tüneme, birbirine sokulma, histeri ------- Ani karanlık, şiddetli patlama

Köpek Havlama------ Alan savunması ve yabancılar

Köpek (Sahibini odadan odaya sürekli takip etme) ------ Aşırı bağımlı, agresyonlu hayvan

Balık Sudan dışarı fırlama, hızlı dönüşler ------- Yakamoz, kovalama sudaki derinliğini değiştirme basınç değişimi, yüzme kesesi yaralanması

Fare Sallantılı yürüme ve kasılmalar -------- Odyojenik nöbet

Midye Deniz kenarında yüksek yerlere yapışma --------- Fırtına öncesi su yükselişi

Domuz Birbirinin kuyruğunu ısırma -------- Fazla kalabalık şartlar

Sıçan Tetikte olma, endişe, dikey zıplamalar -------- Yer avcılarına karşı alarm tepkisi

Sıçan Çömelir gibi hareketler, kas kasılmaları ------- Akustik irkilme tepkisi

* Lee ve ark. 1976 & Anonim 3 (Ali KARADENİZ’in ilgili makalesinden)


Bu davranışların elenip deprem davranışı olmasının kanıtlanması için standardize edilmiş hayvanları, sismik olarak aktif bir bölgeye götürüp deney yapmak mümkün olabilir, ancak sismik olarak aktifliğin diğer yan etkileri, anlamlı bir çıkarım yapmamızı engellemeye devam edecektir.


Bu görüşü reddedenler, Pareidolia adlı bir psikolojik fenomenin, insanların bu olayı gerçek kabul etmesine sebep olduğunu söylemekte. Hayal meyal, belli belirsiz bir stimulusun net ve kesin olarak algılanması ilüzyonu. Mars yüzeyindeki surat, wtc dumanlarının içindeki yüz imaji çok güzel örnekler. İnsan beyninin işleyişi hakkında önemli bir ipucu. Kaset tersten çalındığında bir şeyler anlamak da buna başka bir örnek; anlıyoruz ki sadece görüntüler değil, sesler de Pareidolia’ nin konusu olabiliyor. Klinik durumlarda, kişinin iç dünyasını anlayabilmek için bu durum psikiyatri tarafından kullanılır, hepimizin bildiği rorschach mürekkep lekesi testi gibi.


Sonuç


Bilim henüz bu konuda bize çok kesin kanıtlar sunmamış olsa da biliyoruz ki hayvanlar depremi yüksek ihtimalle önceden hissetmiyor, ya bizim hissetmediğimiz küçük öncü depremleri hassas kulak ve denge sistemleri sayesinde hissediyorlar ya da bu durum sadece bizim gereğinden fazla anlam yüklediğimiz bir tesadüfler zinciri. Ama bildiğimiz bir şey varsa o da depremi şu an engelleyemeyeceğimiz veya öncesinden takip edemeyeceğimiz. Bu yüzden tüm canlılar için deprem öncesi ve sonrası önlemleri almak halen tek çözüm.


Depremlerde kaybettiğimiz tüm canlılara saygıyla…



Yararlanılan Kaynaklar


Ali KARADENİZ1 * 1 Atatürk Üniversitesi Veteriner Fakültesi Fizyoloji Anabilim Dalı 25700 ERZURUM


Ali DEMİRSOY Hacettepe Üniversitesi Fen Fakültesi Biyoloji Bölümü 06800 Beytepe - Ankara – Türkiye



Frequency Domain Analysis of Heart Rate Variability (HRV) Among the Resident Population of North Eastern Hilly Regions of West Bengal March 2009, D.N. Tibarewalla


77 görüntüleme0 yorum