Evcil Hayvanlarda Karaciğer Yağlanması (Hepatik Lipidozis)


Hayvan sahiplerinin ismini sıkça duyduğu, bilimsel adı hepatik lipidozis olan ve günümüzde ev hayvanlarında yaygın görülen bir hastalıktır.


Karaciğer yağlanması, hepatositler olarak bilinen karaciğer hücreleri ve karaciğer dokusundaki kanalcıklar içerisinde yağ birikimi ile karakterize edilir. Karaciğerde yağ birikim oranı ile yağ çıkışı arası dengesizlik söz konusudur. Tedavi edilmez ise interhepatik kolestazis durumu (karaciğer içerisinde üretilen safra asitleri birikerek karaciğer hasarına neden olur) gelişir.


Karaciğer parankiminde oluşan hasar nedeni ile akut karaciğer yetmezliği (fonksiyonel karaciğer dokusunun %70-80 kadarının kaybı), devamında ise siroz (sağlıklı karaciğer dokusunun fibröz doku ile yer değiştirmesi) gelişebilir. Ölüm şekillenebilir. Ayrıca safra asitlerinin duodenuma (12 parmak bağırsağı) ulaşmasının engellenmesi ile sindirim durabilir.


Karaciğerin Fonksiyonları


Karaciğer hastalıklarının ciddiyetini anlamak için karaciğerin vücutta üstlendiği fonksiyonları anlamak gerekir. Karaciğer ilaçları ve toksinleri detoksifike eder, safra üretir, vücuda zararlı olan amonyağı üreye çevirir, pıhtılaşma faktörlerinin sentezlenmesinde rol oynar, alyuvarların yıkımı sonucu oluşan bilirubini ürobilinojene çevirir. Karaciğer karbonhidrat, protein ve yağ gibi besin maddelerinin metabolizmasını ve vücutta kullanımını yönetir.



Karaciğer Hastalıklarında Gelişen Bazı Bozukluklar


Hepatik Ensefalopatiler: Karaciğer fonksiyonunda yetersizlik sonucu amonyak üreye çevrilemez. Kan-beyin bariyerini aşabilen amonyağın vücutta birikmesi oldukça zararlıdır ve nöropsikiyatrik anormalliklere yol açar. Karaciğer hastalığı olan hayvanlarda nöbetler ve bilişsel fonksiyonda azalma gözlenebilir.


İkterus (Sarılık): Karaciğer fonksiyon kaybı nedeni ile hemoliz (alyuvar yıkımı) nedeni ile üretilen bilirubinin vücutta birikmesi nedeni ile şekillenir. Normal bir fonksiyon olarak karaciğer bilirubini ürobilinojene çevirir ancak fonksiyon kaybı yaşandığında bilirubin birikerek sarılık semptomu yaratır. Özellikle damaklar, gözlerin beyaz kısmı bazı durumlarda ise kulaklar ve taban yastıkları sararır.


Pıhtılaşma Bozuklukları: Bazı pıhtılaşma faktörleri karaciğerden sentezlenir, bu nedenle karaciğer fonksiyon kaybına bağlı olarak pıhtılaşma bozuklukları gözlenebilir.




Kedilerde Karaciğer Yağlanması (Feline Hepatic Lipidosis)


Primer veya sekonder (başka bir hastalığa bağlı) gelişebilir. Kedilerde görülen karaciğer hastalıklarının yaklaşık %50 kadarını, karaciğer hastalığına bağlı görülen ölümlerin ise yaklaşık %10 kadarını oluşturur. Bu nedenle kedilerde en sık gözlenen karaciğer hastalığıdır.


Hastalığın Gelişimi:


Kedilerde karaciğer yağlanmasını pek çok faktörün tetikleyebildiği bilinse de hastalığı primer (birincil) olarak tetikleyen sebep genellikle uzun süreli gıda alımında azalmadır. Düşük kalori alımı ve negatif yönde gelişen azot dengesizliği yağ asitlerinin taşınmasında bozukluklar oluşturarak karaciğerde yağ birikimine sebep olduğu düşünülmektedir. Yaklaşık iki hafta kadar aç kalan kedilerde hepatik lipidozis gelişmeye başlar. Diabetes mellitus, hipertoidizm, böbrek hastalığı, kanser veya paraziter enfestasyonlar hastalığın diğer nedenleri arasında yer alır.


Obezite hastalık riskini ciddi ölçüde arttırır. Bazı durumlarda kilolu kedinin kilo vermesi için sahipleri tarafından uzun süre aç bırakıldığını görmekteyiz, bu durum kedide karaciğer yağlanmasına sebep olabileceğinden oldukça tehlikelidir. Sağlıklı kilo vermenin bir süreç olduğu unutulmamalıdır. Pek çok vakada inflamatuvar bağırsak hastalığı (IBD), kolangitis, kolangiohepatitis ve pankreatitis sekonder (ikincil) olarak gelişir.


Klinik Belirtiler: Uzun süren iştahsızlık, sarılık, halsizlik, kusma, kilo kaybı, dehidrasyon (susuz kalma), pityalismus (tükürüğün fazla salınması sonucu ağızdan akması) görülür. İlerleyen evrelerde hepatik ensefalopati kaynaklı nöbetler ve asites (karın boşluğu içerisinde sıvı birikimi) gelişebilir. Her ne kadar obezite ortaya çıkma riskini arttırsa da hastalığın gelişimini etkileyen esas faktör uzun süreli gıda alımında azalmadır, bu nedenle zayıf kedilerin de risk altında olduğu unutulmamalıdır.




Köpeklerde Karaciğer Yağlanması (Canine Hepatic Lipidosis)


Kedilere kıyasla köpeklerde bu hastalık çok daha ender görülür.


Hastalığın Gelişimi:


Köpeklerde karaciğer yağlanmasının gelişimi genellikle ketoasidozis ve diabetes mellitus (şeker hastalığı) ile bağdaştırılır. Tip II diabetes mellitus (tip II şeker hastalığı) obezite ile doğrudan ilişkilidir, gelişen insülin direnci nedeni ile karaciğer hücrelerinde yağ asitlerinin birikiminin gerçekleştiği düşünülmektedir. Aynı zamanda juvenil hipoglisemi (3 aylıktan küçük yavru köpeklerin kan şekerini tam olarak düzenleyememesi sonucu düşük kan glikoz seviyesi ile karakterize edilen hastalık), hipotroidizm, pankreatitis ve hiperlipidemi (kanda artan yağ düzeyleri) sonucu da gelişebilmektedir.


Obezite hastalık riskini ciddi ölçüde arttırır. Hastalığa genellikle obeziteye bağlı gelişen tip II diabetes mellitus (tip II şeker hastalığı) sonucu gelişen insülin direnci yol açar. Karaciğer yağlanmasının özellikle küçük ırklarda juvenil hipoglisemi (3 aylıktan küçük yavru köpeklerin kan şekerini tam olarak düzenleyememesi sonucu düşük kan glikoz seviyesi ile karakterize edilen hastalık) sonucu geliştiği de gözlenir, bu durum 3 aylıktan ufak köpeklerde stres, soğuk algınlığı, yetersiz beslenme ve bağırsak parazitlerinden kaynaklanabilir.


Klinik Belirtiler: Genellikle obez köpeklerde ya da 3 aylıktan ufak küçük ırk köpeklerde kan şekerinin kronik düşüklüğüne bağlı görülür. İştahsızlık, sarılık, halsizlik, kusma, kilo kaybı, dehidrasyon (susuz kalma) görülen belirtiler arasındadır. İlerleyen evrelerde hepatik ensefalopati kaynaklı nöbetler gelişebilir ve asites (karın boşluğu içerisinde sıvı birikimi) görülebilir.




Muhabbet Kuşu ve Papağanlarda Karaciğer Yağlanması (Psittaciform Hepatic Lipidosis)


Özellikle muhabbet kuşları, sultan papağanları ve kakadularda sık görülür.


Hastalığın Gelişimi:


Genellikle yanlış beslenme sonucu açığa çıkar. Yüksek yağlı beslenme en sık görülen sebebidir. Biyotin, kolin ve metiyonin eksikliklerinin hastalığın gelişiminde rolü bilinmektedir. Obezite hastalık riskini ciddi ölçüde arttırır, ne yazık ki pek çok kuşun tüm gün önlerinde sınırsızca duran yağlı tohumlar ile beslendiğini ve hareketsiz bir yaşam tarzına sahip olduğunu görmekteyiz. Bu hastalık beraberinde arteriosklerozis (atar damarlara ait duvarların kalınlaşıp esnekliğini kaybetmesi) sık görülmektedir, arteriosklerozis kuşun ani ve beklenmedik ölümüne yol açabilmektedir.


Klinik Belirtiler: Hastalık genellikle karın bölgesinde genişleme, ishal gibi belirtiler gösterir. Karaciğerin genişlemesine bağlı olarak solunum sıklığında artış meydana gelir. Obezitenin hastalığın gelişiminde önemli bir faktör olduğu unutulmamalıdır. Kuşlarda karaciğer hastalıklarında memeliler gibi hepatoensefalopatiler geliştirebilirler aynı zamanda hemokromatozis (vücutta aşırı demir birikimi) durumu da gelişebilmektedir.



Veteriner Hekime Danışma Süreci


Evcil hayvanlarınızda yukarıda yazan belirtileri gözlüyor iseniz mutlaka veteriner hekiminize danışmalısınız.


Veteriner hekiminiz hastalığın tanısını koyabilmek için serum biyokimyası testi ve ultrason ile muayene uygulamayı gerekli görebilir. Aynı şekilde veteriner hekiminizin şüphelendiği başka hastalıklar varsa farklı tanı metotları uygulamak isteyebilir. Kliniğe yatırılıp tedavi gören karaciğer hastalığından muzdarip hayvanların iyileşmesi için kesin bir süre verilemez ancak tedavinin uzun sürebildiği ve her hastanın ne yazık ki tedaviye cevap veremediği bilinmektedir.


Her zaman olduğu gibi erken tanı hayat kurtarır, kedinize veya köpeğinize yıllık bir rutin olarak serum biyokimyası testi uygulanması pek çok hekim tarafından önerilir. Böylelikle karaciğer, böbrek veya pankreas gibi organlara ait gelişmekte olan hasarlar önceden tespit edilebilir. Suplementler ve gıda değişikliği ile hastalıklar ilerlemeden kontrol altına alınabilir.


Eğer kedi sahibi iseniz ve kedinizde uzun süren iştahsızlık, uzun süreli gıda alımında azalma gözlüyorsanız veteriner hekiminize danışmanızda fayda var.

Aynı şekilde evcil hayvanların kilosu, ne ile ne kadar beslendiği ve ne sıklıkla beslendiği ile ilgili de veteriner hekiminize danışmalısınız.



Sizlere konu ile ilgili faydalı olabilecek diğer yazılarımızı burada derledim:


Kedilerde obezite hakkında bilgi sahibi olmak için buraya tıklayınız.


Köpeklerde pankreatitis hakkında bilgi sahibi olmak için buraya tıklayınız.


Kedilerin ve köpeklerin beslenmesi ve gıda değişimleri hakkında bilgi edinmek için buraya tıklayınız.


Köpeklerin tüketmemesi gereken gıdalar hakkında bilgi sahibi olmak için buraya tıklayınız


Kedilerin tüketmemeleri gereken gıdalar hakkında bilgi sahibi olmak için buraya tıklayınız.


Kediler için ev yapımı gıdalar hakkında bilgi edinmek için buraya tıklayınız.


Kediler için ideal mama kapları hakkında bilgi edinmek için buraya tıklayınız.


Muhabbet kuşlarının beslenmesi ile ilgili bilgi edinmek için buraya tıklayınız.


Muhabbet kuşu ve papağanların bakımı hakkında bilgi edinmek için buraya tıklayınız



KAYNAKÇA:


Köpek ve Kedilerin İç Hastalıkları Klinik El Kitabı Prof. Dr. Nilüfer AYTUĞ/ Prof. Dr. Nilüfer AYTUĞ, Yard. Doç. Dr. Hüseyin CİHAN, Doç. Dr. Ethem MUTLU TEMİZEL, Dr. Oya ERALP-İNAN, Dr. Zafer MECİTOĞU, Araş. Gör. Gülşah DEMİR, Dr. Sevim KASAP


Clinical Medicine of The Dog and Cat Prof. Dr. Michael Schaer, Prof. Dr. Frédéric Gaschen /

Michael Schaer DVM, DipACVIM (SAIM); DipACVECC, Emeritus Professor of Small Animal Medicine; Adjunct Professor in Small Animal Emergency and Critical Care, College of Veterinary Medicine, University of Florida, Gainesville, Florida, USA

Frédéric Gaschen Dr.med.vet., Dr.habil., DipACVIM (SAIM), DipECVIM-CA (IM), Professor of Companion Animal Medicine, School of Veterinary Medicine, Louisiana State University, Baton Rouge, Louisiana, USA


Papağangil Ve Ötücü Kafes Kuşu Hastalıkları Prof. Dr. Serhat ÖZSOY /Nobel Tıp Kitabevi/ Prof. Dr. Serhat ÖZSOY, Prof. Dr. Tarık BİLAL, Prof. Dr. Tanay BİLAL, Prof. Dr. Ragıp KILIÇARSLAN, Prof. Dr. Seçkin ARUN, Prof. Dr. Rıfat MUŞ, Prof. Dr. Hüseyin YILMAZ, Prof. Dr. Nuri TURAN, Doç. Dr. Özlem Güzel.


https://www.sciencedirect.com/topics/veterinary-science-and-veterinary-medicine/feline-hepatic-lipidosis


https://www.msdvetmanual.com/digestive-system/hepatic-disease-in-small-animals/feline-hepatic-lipidosis


https://www.vetstream.com/treat/canis/diseases/liver-lipidosis


https://www.purinaproclub.com/purinaproclub.com/resources/dog-articles/health/hypoglycemia-requires-quick-intervention-in-toy-breeds#:~:text=Juvenile%20hypoglycemia%20occurs%20in%20puppies,also%20may%20trigger%20juvenile%20hypoglycemia.


https://tr.docktorpet.com/2196496-hypoglycemia-low-blood-sugar-in-dogs


http://avianmedicine.net/wp-content/uploads/2013/03/20.pdf


https://www.animalhouseofchicago.com/news/birds-fatty-liver



Vet-309 Patoloji II ders notları/ Prof.Dr. Rıfkı HAZIROĞLU, Prof.Dr. Osman KUTSAL, Prof.Dr. Sevil VURAL: https://acikders.ankara.edu.tr/pluginfile.php/46534/mod_resource/content/1/KARACI%CC%87G%CC%86ER%20ve%20BI%CC%87LI%CC%87ER%20SI%CC%87STEM%20PATOLOJI%CC%87SI%CC%87%202.pdf

Son Paylaşımlar

Hepsini Gör