Evcil Hayvanlarda Acil Durumlar ve İlk Yardım -1

Hayvan dostlarımızın başına gelebilecek acil durumlarda neler yapabileceğimizi önceden öğrenmek, bu durumlarda onlara yardımcı olabilmemizi veya durumu daha da kötüleştirmemizi engeller. Öncelikle herhangi bir acil durumda gidebileceğiniz en yakın acil kliniğini önceden belirlemek zamanı çok daha iyi kullanmanızı sağlar. En dost canlısı hayvanlar bile acı içindeyken size zarar verebilir bu yüzden çok dikkatli yaklaşılması gerekir. Isırılmamak ve tırmalanmamak için kalın bir havlu kullanılabilir.


Önemli Noktalar

!! Kedi ve köpeklere veteriner hekiminize danışmadan kesinlikle ilaç verilmemelisiniz. Özellikle insan kullanımı için olan ilaçları vermeniz onların ölümüyle sonuçlanabilir.

!! Acil ameliyat gerekirse diye yemek veya su verilmemelidir. Dolu bir mide ile anesteziye girmesi daha tehlikeli durumlara yol açabilir. Eğer veteriner kliniğine yolunuz uzunsa su verebilirsiniz.

!! Solunum sıkıntısı olan hayvanlara yaklaşım çok önemlidir. Özellikle ağzını açıp nefes almaya çalışan hayvanlara çok dikkatli ve nazik davranmak gerekir. Bu hayvanlardan çoğu ağır derecede hastadır ve yanlış yaklaşımla aniden kollaps (akciğerlerin sönmesi) şekillenebilir.

!! Eğer boyunluk/Elizabeth tasması takılması gerekiyorsa, sonrasında kedi ve köpek dışarıya salınmamalıdır. Trafiği görmelerine engel olabilir.

!! Veteriner kliniğine giderken hayvanlar taşıma kabına koyulmalıdır.


Peki hangi durumlar acil durumdur ve ne yapılması gerekir?


Kanama


Öncelikle kanamanın yeri tespit edilmelidir. Şiddetli kan kaybına uğrayan hayvanlarda şok, kollaps durumu gözükebilir, hatta ölümle sonuçlanabilir. Kanaması olan hayvanın çok agresif olmadığı durumlarda kanama noktasına temiz bir bez ile basınç uygulanması kan kaybının artmasını önler. Kanamanın durup durmadığını kontrol etmek için baskı yaptığınız bezi kaldırmamalısınız, bu kanamanın tekrar başlamasına neden olabilir. Tam bir müdahaleyi veteriner hekimin yapması gerekir. Veteriner kliniğine giderken kanamanın olduğu bölgeye direkt olarak dokunmaktan kaçınılması ve dikkatlice taşınması gerekir.


Eğer iç kanama olduğundan şüphe ediyorsanız hiç vakit kaybetmeden bir veteriner hekime başvurmalısınız. İç kanama yaşamı tehdit eden ciddi bir durumdur. İç kanama belirtileri zayıflık, bayılma, karında şişlik, solumada zorluk, patilerde/kulaklarda/kuyrukta soğukluk, soluk diş etleri, morarmadır.


Yanma


Yanıklar oldukça acı vericidir ve kirlenmesiyle kolayca enfekte olabilir. Yanık boyutuna bakılmaksızın veteriner hekime danışmak gerekir.

Bu durumda yapılacak ilk şey yanmaya neden olan kaynağın ortadan kaldırılmasıdır. Yanan eşyadan kedi veya köpeğinizi uzaklaştırmanız veya kimyasal bir madde ile temas sonucu yanma gerçekleştiyse bol suyla kimyasal maddeyi temizlemeniz gerekir. Başka ciddi bir semptom olup olmadığına bakılmalıdır (örneğin nefes almada güçlük). Yanık cilde herhangi bir krem veya merhem uygulamamalısınız. Yanık bölge en az 10-20 dakika soğuk su veya akan su altında tutulmalıdır. !! Kesinlikle buz veya buzlu su kullanmayın. Yanık bölgeyi soğuturken evcil hayvanınızın vücut sıcaklığını düşürmemeye dikkat etmelisiniz. Eğer veteriner hekime ulaşmanız uzun sürecekse ve yaranın kirlenme riski varsa üstünü çok gevşek ve nazik bir şekilde streç filmle örtebilirsiniz.



Nefes almada zorlanma


Nefes almada zorlanma hayatı tehdit eden oldukça ciddi bir acil durumdur. Bu durumda olabildiğince sakin kalmaya çalışmanız gerekir, sizin stresli davranmanız onları da strese sokup durumu kötüleştirecektir. Sesli şekilde soluma, hızlı soluma, beyaz/gri/mavi diş etleri, nefes alabilmek için gerinmeleri solunumlarında bir problem olduğunu gösterir.


Köpeklerde ağız açık bir şekilde nefes almak heyecandan veya sıcaklık gibi nedenlerden dolayı da olabilir fakat kedilerin ağzını açıp nefes alması önemli bir solunum problemi olduğunu ve nefes almakta ciddi bir şekilde zorlandıklarına işaret eder. Köpeklerin de ağzını açıp nefes alması her zaman normal bir işaret olmayabilir. Eğer köpeklerde ağız açık şekilde kısa kısa nefes alıp, nefes darlığı yaşıyormuş gibi gözüküyorlarsa ve mukozalarında (örn. diş etleri) solukluk ve kanda oksijen yetmezliğinin ilerleyen aşamalarında görülen morarma şekillendiyse acilen bir veteriner kliniğine gidilmesi gerekir.

Nefes almakta zorlanan evcil hayvanınız nefes almıyorsa suni teneffüs yapmaya başlamanız gerekir. Kedi ve köpeklerde suni teneffüs uygulaması yazının devamında anlatılacaktır.


Nefes alamama/Boğulma


Nefes alamama ölüm tehlikesi olan acil bir durumdur ve anında müdahale gerektirir. Bu durumda hayvanlarda boğulma sesleri, nefes almakta zorlanma, patiyi ağza götürme, dudaklarda, dilde, diş etlerinde morarma görülür. Eğer öksürük varsa bu hala nefes alabildiğini gösterir.


Kedi veya köpeğinizin nefes alıp almadığını göğüs kafesinin inip kalkmasıyla veya burnunun ve ağzının önüne ayna/telefon ekranı koyarak ekranda buharlaşma olup olmamasıyla kontrol edebilirsiniz.


Boğulmaların en sık görülen sebebi küçük oyuncaklar, toplar, kemikler, çiğneme mamalarıdır. Eğer ağzın içinde veya ağızdan sarkan bir şeyler görüyorsanız cımbız, pense vb. aletlerle dikkatlice almaya çalışabilirsiniz. Bilinci açık bir hayvanda ağzından bir şeyler almak için elinizi sokmak, zaten büyük bir stres altında oldukları için ısırılmanızla sonuçlanabilir. Eğer bilinçsizse, ağzını açıp elinizi boğazın gerilerine götürerek solunum yolunu tıkayan bir şey fark ederseniz çıkartabilirsiniz.


Eğer boğulmaya sebep olan cisim hala içerideyse, hemen bir veteriner kliniğine gidin. Kliniğe yolculuk sırasında eğer tek başınızaysanız ve araba kullanıyorsanız olabildiğince hızlı bir şekilde gitmeye odaklanmalısınız. Eğer tek değilseniz, yolculuk sırasında evcil hayvanınıza Heimlich Manevrası uygulayabilirsiniz. Sırtları sizin karnınıza gelecek şekilde kucağınıza alın ve bir elinizi yumruk yapıp diğerini yumruğun etrafına sarın, göğüs kafesinin bitimine elinizi bu şekilde yerleştirip 2-3 defa yumruğunuzu hafif yukarıya (J çiziyormuş gibi) doğru hızlı ve sağlam bir şekilde bastırın. Sonrasında ağzın içine açıp çıkan bir şey var mı diye kontrol edin. Boğulmaya sebep olan cisim çıktıysa bile yine de veteriner kliniğine gitmelisiniz, Heimlich Manevrası başka yaralanmalara sebep olmuş olabilir.


Heimlich manevrası kedi tutuş pozisyonu


Boğulma durumlarını; kedinizin veya köpeğinizin boyutuna uygun oyuncaklar alarak, delikli oyuncaklar alarak, çiğneme mamaları yerken onları gözetleyerek, oyuncak veya mamaları havadan kapmaları için atmayarak yerden almalarını sağlayarak önleyebilirsiniz.


Araba Kazaları - Kırık


Maalesef ki sokakta yaşayan ve evde beraber yaşadığımız hayvan dostlarımızın başına oldukça sık gelebilen bir durumdur. Öncelikle kedi veya köpeğinizin rahat nefes alıp alamadığından ve kalp atışının olduğundan emin olmalısınız, eğer tasması varsa gevşetebilirsiniz. Ayrıca sıcak kalmaları gerekir, onları battaniye/örtü ile sarabilirsiniz. Bu durumdaki bir hayvana yaklaşırken kendinize de dikkat etmelisiniz, kendi canları acıdığı için istemeden de olsa size zarar verebilirler. Eğer bilinci yerinde değilse ağzını açıp solunum yolunun açık olduğundan emin olmalısınız.


Kedi veya köpeğinizin kanaması olup olmadığına bakıp kanama yerlerine yukarıda anlatıldığı gibi müdahale edebilirsiniz. Eğer dışarıdan bir yaralanma göremiyorsanız bile araba kazaları çok ciddi travma oluşturabilir, iç kanamaya sebep olmuş olabilir, bu nedenle acilen bir veteriner kliniğine gitmeniz gerekir. Kaza geçirmiş bir hayvana, ameliyata girme ihtimaline karşın güvenli anestezi için yiyecek verilmemelidir, eğer kliniğe yolunuz uzunsa su verilebilir. Veteriner hekim söylemedikçe hiçbir ilaç vermemelisiniz.


Kırık olması durumunda çok dikkatli taşınmalıdır, kırık bölgede hareket en az miktarda olmalıdır. Kırıklar iç kanamaya sebep olarak ve çoklu organ yetmezliği ile ölüme yol açabilir. Eğer bacaklarında kırık varsa yürümelerine izin verilmemelidir. Omurga kırığı gibi bir durumdan şüpheleniyorsanız onları olabildiğince düz bir yüzeye koyup taşımalısınız.


Araba kazası geçirmiş bir kedi veya köpekte genelde, kafa travmaları, iç kanama/yaralanma, diyafram yırtığı, omurga hasarları, kırık kemikler, yaralar (yanıklar, kesikler vb.) görülür. Bu durumların hepsi acil veteriner hekim müdahalesi gerektirir.


Elektrik Çarpması


Elektrik çarpması yanıklara, organ hasarlarına, ölüme neden olabilir. Genelde hayvanların elektrik kablosu çiğnemeleri sonucu ortaya çıkar. Elektrikle çarpılan tüm hayvanların mutlaka bir veteriner hekim tarafından görülmesi gerekir, bazen iç organlarda hasar olup sizin tarafınızdan belli olmayabilir veya geciken, sonradan belli olacak hasarlara neden olmuş olabilir.


Öncelikle ilk adım, kendi güvenliğiniz için elektrik akımını kapatmanız olmalıdır, elektrik size de zarar verebilir. Eğer elektrik tuşu ulaşamayacağınız bir yerdeyse elektrik akımını sigortadan kapatmalısınız. Bu şekilde de elektriği kesemiyorsanız iletken olmayan bir sopa (örn. tahta süpürge) ile kedi veya köpeğinizi elektrik telinden/kaynağından ayırmalısınız, kesinlikle metal bir araç kullanmayın. Eğer elektrik kaynağının ve kedi/köpeğinizin yakınında su varsa çok dikkatli olmalısınız, su da elektriği iletip sizin de çarpılmanıza neden olabilir.


İkiniz de elektrik akımından uzaklaştığınızda kedi veya köpeğiniz nefes almasına ve kalp atışının olup olmadığına bakabilirsiniz. Eğer nefes almıyorsa ve kalp atımı yoksa suni teneffüs ve kalp masajı yapmanız gerekebilir. Kedi ve köpeklerde suni teneffüs ve kalp masajı uygulamasının nasıl yapılabileceği yazının devamında anlatılacaktır.